ایران کشوری چند قومیتی است و موضوع همگرائی یا واگرائی قومی در ارتباط با انسجام اجتماعی و وفاق اجتماعی عام بسیار مهم است. نوشتار حاضر، سعی کرده است از منظر جامعهشناختی میزان همگرایی را بین قومیتهای فارس، ترک و لر در استان همدان بنگرد و نیز عوامل مؤثر بر آن را شناسائی و تحلیل نماید. جهت تبیین نظری این موضوع از نظریۀ نوسازی (توسعۀ فرهنگ و ارتباطات)، ایدۀ جامعۀ مدنی درباره شهروندی و دیدگاه احساس محرومیت نسبی استفاده به عمل آمده است. روش تحقیق حاضر پیمایشی و نمونهگیری خوشهای چند مرحلهای و متناسب با حجم جامعۀ آماری تعداد 384 نفر از شهروندان استان بر اساس سه فرضیه اصلی؛ وضعیت فرهنگی و ارتباطی افراد، میزان پذیرش اصول شهروندی توسط آنان و میزان احساس محرومیت نسبی مورد بررسی و آزمون قرار گرفته است. البته جهت سنجش سطوح تعاملات بین افراد از طیف فاصلۀ اجتماعی بوگاردوس استفاده شده است. از جمله مهمترین نتایج این تحقیق، شناخت مهمترین عوامل تأثیرگذار بر همگرایی قومی شامل: میزان سرمایۀ اجتماعی، میزان پذیرش اصول شهروندی، میزان رضایتمندی از زندگی، میزان مشارکت در امور اجتماعی و سیاسی، سن، وضعیت فرهنگی و ارتباطی افراد، میزان احساس محرومیت نسبی و میزان دسترسی به رسانههای ارتباطی و عدم ارتباط بین وضعیت تأهل، وضعیت اشتغال و خاستگاه اجتماعی افراد با میزان همگرایی قومی آنان بوده و نتایج تحلیل مسیر نیز بیانگر تبیین مقدار 8/0 از میزان همگرایی قومی توسط متغیرهای تأثیرگذار فوق بوده است. abstract A Sociological Analysis of Ethnic Convergence Among Fars, Turkish and Lor ethnic Groups in Hamedan Provence Asadollah NaghdiOmid Ali AhmadiMahmood Soltani Ezzat Abstract: Iran is a multiethnic country and the issue of ethnic convergence and divergence is very important in terms of social cohesion and social consensus. The present paper is an attempt to study convergence between Persian, Turkish and Lor ethnic groups in Hamedan province in Western Iran from a sociological perspective, as well as to identify and analyze the factors affecting it. To develop the theoretical framework, the modernization theory (development of culture and communication), the idea of civil society perspective on citizenship and sense of relative deprivation were used. This study follows a survey-based approach. Using stratified multistage cluster sampling, 384 participants living in Hamedan province were selected based on three main criteria, namely their cultural and communication status, their acceptance of citizenship principles and their sense of relative deprivation. Furthermore, Bougardos’s social distance spectrum scale was used to assess the level of interaction among people. The present study, among other things, helps identify the main factors contributing to ethnic integration including social capital, adoption of principles of citizenship, life satisfaction, social and political participation, age, cultural and communications status, sense of relative deprivation and access to mass media, and finally lack of correlation between people’s marital status, employment status and social origin with their ethnic convergence. Finally, path analysis showed that 0.8% of the observed ethnic convergence could be accounted for using the afore-mentioned variables. Key words: convergence ethnic, ethnicity, Hamedan province, social consensus
اوزکریملی ، اوموت (1383)، نظریههای ناسیونالیسم ، ترجمه محمد علی قاسمی ، تهران : تمدن ایرانی.
بالمر ، مارتین و جان ، سولوموز(1381)، مطالعات قومی و نژادی در قرن بیستم ، ترجمه پرویز دلیر پور و سید محمد کمال سردریان، تهران ، پژوهشکده مطالعات راهبردی.
برتون، رولان (1380) ، قومشناسی سیاسی ، ترجمه ناصر فکوهی ، تهران : نشر نی.
حاجیانی ، ابراهیم (1380) ، «مسأله وحدت قومی و و الگوی سیاست قومی در ایران» نامه انجمن جامعهشناسی ایران ، شماره 3 ، ویژه نامه دومین همایش مسائل اجتماعی ایران، صص 177- 139 .
مقصودی ، مجتبی (1382) ، تحولات قومی در ایران ؛ علل و زمینه ها، تهران : موسسۀ مطالعات ملی.
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ، ارزش ها و نگرشهای ایرانیان ، 1380.
نواح ، عبدالرضا و تقوی نسب ، مجتبی (1388)، آسیبشناسی مسائل قومی در ایران ؛ بررسی موردی ؛ آسیبهای قومی در خوزستان، دانشگاه آزاد اسلامی ، دفتر گسترش تولید علم.
اشرف ، احمد ،(1383) «بحران هویت قومی و ملی در ایران» ، ایران ، هویت ، ملیت ، قومیت ، به کوشش حمید احمدیف تهران: مؤسسه تحقیقات و توسعۀ علوم انسانی
رفیع پور ، فرامرز،(1378) کندوکاوها و پنداشته ها، مقدمهای بر روشهای شناخت جامعه و تحقیقات اجتماعی، تهران: شرکت سهامی انتشار،
رنجبر ، مقصود،(1384) «معرفی و نقد کتاب : نظریههای ناسیونالیسم اثر اوموت اوز کریملی»، فصلنامه مطالعات ملی ،سال ششم ، شماره 4 ،
عالمی نیسی ، مسعود،(1383) مطالعه میزان برجستگی هویتهای فرهنگی و جمعی و پیش بینی آینده آن، پایان نامه کارشناسی ارشد پژوهش جامعهشناسی، تهران: دانشگاه شهید بهشتی ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی،
مقصودی ، مجتبی ،(1379) «فرهنگ ، ارتباطات و تحولات قومی (بررسی نظری)» ، فصلنامه مطالعات ملی ، سال دوم ، شماره 6 ، زمستان
نواح ، عبدالرضا و تقوی نسب ، مجتبی، قوم عرب ،(1385) واگرایی یا همگرایی ، فصلنامه دانشگاه آزاد اسلامی واحد شوشتر، سال اول ، شماره دوم ،زمستان
ورجاوند ، پرویز ،(1380)«تنوع قومی در ایران ؛ چالش ها و فرصت ها(بخش اول) »، میزگرد ، فصلنامه مطالعات ملی ، شماره 8 ، تابستان
ابو طالبی ، علی ، (1379)«دیدگاههایی چند درباره یکپارچگی و وحدت ملی»، ترجمه مجتبی مقصودی ، فصلنامه مطالعات ملی ، شماره 2 و 3 ،زمستان
توسلی ، غلامعباس و قاسمی ، یارمحمد، (1381)مناسبات قومی و رابطه آن با تحول هویت جمعی (نمونه مطالعه: ایلام)، مجله جامعهشناسی ایران ، دوره چهارم ، شماره 4 ،
حق پناه ، جعفر، (1388)جامعه مدنی و قومیت ها در ج.ا.ایران،فصلنامه مطالعات راهبردی .
اداره کل سیاسی – انتظامی ، گروه سیاسی (1383)،شناسنامه قومیتی استان همدان،
محمدی، مهدی،(1383) بررسی ویژگی حوزههای فرهنگی (کرد- لر- لک - ترک- فارس) استان همدان،اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی استان همدان،
عبداللهی ، محمد و قادرزاده ، امید(1388) فاصلۀ قومی و عوامل مؤثر بر آن در ایران،فصلنامه علوم اجتماعی.
مرکز آمار ایران ،(1385) سرشماری عمومی نفوس و مسکن ، تهران: سازمان برنامه و بودجه،
میسون تی.دیوید،(1377)قومیت و سیاست،فصلنامه مطالعات راهبردی، پیش شماره اول ، بهار
مارجر مارتین،(1377) سیاست قومی،فصلنامه مطالعات راهبردی، پیش شماره اول ، بهار
اسمیت آنتونی ، (1377)منابع قومی ناسیونالیسم،فصلنامه مطالعات راهبردی، پیش شماره اول ، بهار
اومن تی.کا، (1377)شهروندی ، ملیت و قومیت،فصلنامه مطالعات راهبردی، پیش شماره اول ، بهار
رضایی علیرضا ، (1385)پژوهش تبیین وضعیت قومیت در جامعۀ ایران ، دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی
گودرزی حسین(1384) ، مفاهیم بنیادی در مطالعات قومی ، تهران.
احمدی حمید ،(1388). بنیادهای هویت ملی ایرانی ، چهاچوب نظری هویت ملی شهروند محور،تهران:پژوهشکده مطالعات فرهنگی واجتماعی،
ملکمیان لینا ، شیرانی پرویز، (1364)..کاربرد روشهای نمونهگیری در علوم اجتماعی،تهران: نشر کلمه ،
نواح عبدالرضا و سید مجتبی تقوی نسب،(1386). تأثیر احساس محرومیت نسبی بر هویت قومی و هویت ملی، مطالعه موردی: اعراب استان خوزستان، مجله جامعهشناسی ایران ، دوره هشتم ، شماره 2،
ثقفی مراد ، (1385).نقد کتاب: قومیت در علوم اجتماعی معاصر، نوشته مارکو مارتینیلو، گفتگو،
نوربخش یونس،(1387). فرهنگ و قومیت مدلی برای ارتباطات فرهنگی در ایران، فصلنامه تحقیقات فرهنگی ، سال اول شماره 4 ،
بلالی اسماعیل ،( 1386).عوامل ساختاری مؤثر بر تحریم اجتماعی اقوام در ایران: مطالعه موردی کردها و ترک ها، رساله دکتری جامعهشناسی، دانشگاه تربیت مدرس ،
Douglass a. William and Milton da Silva, (1971), '' Basque nationalism’’, in the limits of integration : ethnicity and nationalism in modern Europe, No 9 , Massachusetts department of anthropology university of Massachusetts,
Eriksen , Thomas hylland (2001), '' Ethnic identity, national identity and intergroup conflict: the significance of personal experiences. ‘Social identity intergroup conflict, and conflict reduction, oxford university press.
Mukharyamov, nayil M. (2003), Ethnicity and the study of international relations in the post – soviet Russia, [online]www.elsevier.com/locate/postcomstyd.
pluss,carolin (2005), ''constructed globalized ethnicity, Migrants from India in Hong Kong.' International sociology, June, Vol 20 (2).Pp.201 – 224.
Riggs Fred W (1997), 'The modernity of ethnic identity and conflict.'' [on line].
http://www2.hawaii.edu/~fredr/.
Share pour,Mahmoud (1997), Assimilation and Maintenance of ethnic identity: A study of Iranian children in ethnic schools in Australia, PhD Theses. Australia: Australian national university.
Sunyer, oriole pi (1971), ''the Maintenance of ethnic identity in Catalonia.'' In the limits of integration: ethnicity and nationalism in modern Europe, edited by oriole pi sunyer, research report, number 9,massachussetts: department of anthropology university of Massachusetts,
