انس رابرت یاوس نظریّهپرداز آلمانی معتقد بود که تاریخِ یک شاهکار ادبی تنها تاریخ خلق آن نیست، بلکه بخش مهمّی از تاریخِ حیات آن متن وابسته به درجۀ مقبولیّت آن در سالهای پس از آفرینش آن است. بیشک نگریستن از این منظر به شاهکارهای ادب فارسی، میتواند فصلی تازه را در مطالعات تاریخ ادبیّات ایران باز نموده و منجر به پدید آمدن نسلی خواندتیتر از کتابهای تاریخ ادبیّات در ایران گردد. در جستار حاضر و با بهرهگیری از همین دیدگاه، بخشی از تاریخ شاهنامه در دهۀ نخست پس از پیروزی انقلاب اسلامی مورد بررسی قرار گرفته است. در این تحقیق نشان خواهیم داد چگونه شاهنامه که متنی پر اهمیّت و بازتابندة سیاست ناسیونالیسم باستانگرا در عصر پهلوی بود، با پیروزی انقلاب اسلامی برای مدّتی جایگاه خود را از دست داد و مورد بیتوجّهی قرار گرفت و چگونه پس از ده سال این متن ادبی به این دلیل که توانست آیینۀ بازتابندة ایدئولوژی حاکم بر ایران اسلامیِ پس از انقلاب باشد، مجدّداً مورد توجّه قرار گرفت. نیز خواهیم گفت که چگونه برپایی گنگرة جهانی شاهنامه در سال 1369 و نامگذاری آن سال به نام سال فردوسی از سوی یونسکو، نویدگر آغاز دورهای جدید در تاریخ حیات این شاهکار ادبی در دوران معاصر شد.
Shahnameh After Ferdowsi (Research on the history of Shahnameh In the first decade After the Islamic Revolution)
چکیده [English]
Hans Robert Jauss (1921-1997) believed that history of a literary masterpiece not only the history of its creation, but also an important part of that is the history of their text and vicissitudes of its acceptability after its creation. It seems that this view help us to Rewrite the history of Persian literary masterpieces and lead to write a new generation of readable and attractive literature history books that are not boring.
Hence in the present research we will show part of the history of Shahnameh in the first decades after the Islamic Revolution. To reach this goal we have researched in newspapers and historical documents and showed that how Shahname which was important text and Reflected the policy of ethnic nationalism during the Pahlavi dynasty lost its position in Islamic Republic. Some revolutionaries ignored Shahname and even sometimes insulted that. But after a few years this literary text could be a reflection of the ideology of Islamic Iran. In this article we will investigate why and how this happened.
کلیدواژهها [English]
Ferdowsi – Islamic Revolution – Reception Aesthetics Theory – Shahname
مراجع
قرآن مجید
آیدنلو؛ سجاد.(1387). رستمنامه (داستان منظوم مسلمان شدن رستم به دست امام علی (ع) به انضمام معجزنامۀ مولای متّقیان). تهران: میراث مکتوب.
اخوانثالث؛ مهدی.(1369). «اول و آخر شاهنامه». دنیای سخن. مرداد و شهریور. صص26-27.
اصغرنیا؛ محمدحسن.(1369). «فردوسی، معمار سخنسازی». اطلاعات. شنبه اول دی ماه شمارۀ 19219.
امینپور؛ قیصر. (1365). شعر انقلاب (دفتر اول). تهران: ادارۀ کل انتشارات و تبلیغات وزارت ارشاد اسلامی.
براهنی؛ رضا. (1358). درانقلاب ایران چه شده است و چه خواهد شد. تهران: کتاب زمان.
بویس؛ مری.(1374). «زندگینامه و آثار پروفسور احسان یارشاطر». دیدارها (مجموعه گفتو گوهایی از شیوا کاویانی). تهران: فکر روز.
بهار؛ ملکالشعرا. (1379). فردوسینامه. به کوشش محمد گلبن. تهران: سازمان چاپ و انتشار وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
بینام. (1363). «خلاصه گزارش فعالیت های ستاد انقلاب فرهنگی از بدو تأسیس تاکنون». دانشگاه انقلاب. اسفند. ش45.صص60-74.
داوری؛ رضا. (1365). ناسیونالیسم و انقلاب. تهران: دفتر پژوهشها و برنامهریزی فرهنگی وزارت ارشاد اسلامی.
دعوتی؛ ابوالفتح .(1359). «ملیّتگرایی وسیلهای برای تجزیۀ سرزمینهای اسلامی». بررسی مطبوعات. سال اول شمارۀ دهم. صص39-41.
دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنهای (http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2597 ) [تاریخ دسترسی 10/10/1394]
دوستخواه؛ جلیل. (1371). «نقد ادبی یا نفی شاهنامه؟ نامۀ سرگشاده به احمد شاملو». کلک. مهر 1371. شمارۀ 31. ص67-84.
دوستخواه؛ جلیل.(1370). «از رنگ گل تا رنج خار (از قدمعلی سرّامی) (1)»، کلک، س2، ش16، صص 78-102.
دولتآبادی؛ محمود.(1369). «برخوردهای جزمی مورد علاقۀ من نیست». دنیای سخن. خرداد و تیز.صص17-19.
راه توده (تارنمای حزب تودۀ ایران). (http://www.rahetudeh.com/rahetude/2012/02novembre/2/javanshir.html ) [تاریخ دسترسی 22/12/1394]
رجاییبخارائی؛ احمدعلی. (1338). «مذهب فردوسی». نشریۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی تبریز. بهار. شمارۀ 48. صص105-113.
رحیمی؛ حسین. (1360). «انقلاب فرهنگی و بازگشایی دانشگاهها». دانشگاه انقلاب. اسفند 1360. صص9-12.
رحیمی؛ مصطفی. (1369). «برتر از شاه». کلک. دی ماه شمارۀ دهم. صص4-13.
رستگار فسائی؛ منصور.(1377). «زبان و ادبیات فارسی در بیرون از مرزهای ایران پس از انقلاب اسلامی». نامۀ پارسی. زمستان. ش 11. صص5-47.
رضا؛ فضلالله.(1369). «شاهنامه تجلّی دادخواهی و مبارزه با جهل است». گزارش هزارۀ تدوین شاهنامه از محمد غلام. رشد آموزش و زبان فارسی. زمستان ش23. صص34-39.
رعدیآذرخشی؛ غلامعلی.(1353). مجموعه سخنرانیهای اولین و دومین هفتۀ فردوسی. به کوشش حمید زرینکوب. مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی.
نقوی؛ علیمحمد.(1364). اسلام و ملّیگرایی. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی. چاپ دوم.
نولدکه؛ تئودور. (1327). حماسۀ ملی ایران. ترجمۀ بزرگ علوی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
یزدان پرست؛ حمید. (1388). نامۀ ایران (مجموعه مقالهها، سرودهها و مطالب ایرانشناسی). ج5. تهران: اطلاعات.
Demmers, J. (2002). Diaspora and Conflict: Locality, Long-distance Nationalism, and Delocalisation of Conflict Dynamics. The Public, 9(1): 85-96.
Friedland, Roger. (2002). ‘Money, Sex, and God: The Erotic Logic of Religious Nationalism.’ Sociological Theory 20(3):381-425.
Robert C. Holub, Reception Theory: A Critical Introduction. (London and New York: Methuen, 1984), xii.
Juergensmeyer, Mark. (1993). The New Cold War? Religious Nationalism Confronts the Secular State. Berkeley: University of California Press.
Jauss, Hans Robert. (1970). Literary History as a Challenge to Literary Theory. New Literary History. Vol. 2, No. 1, A Symposium on Literary History (Autumn, 1970), pp. 7-37
