بازخوانی جایگاه خیال در فلسفه هیوم با تأکید بر خوانشهای سهگانه از نظریه علیت | ||
| آینه معرفت | ||
| مقاله 4، دوره 26، شماره 1 - شماره پیاپی 86، فروردین 1405، صفحه 37-56 اصل مقاله (701.84 K) | ||
| نوع مقاله: علمی - پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/jipt.2026.242306.1702 | ||
| نویسندگان | ||
| عین الله خادمی1؛ راضیه صابر* 2 | ||
| 1گروه فلسفه، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران. | ||
| 2دانشجوی دکتری، گروه فلسفه، دانشگاه شهید مطهری، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| نظریه علیت هیوم از دیرباز محل مناقشه مفسران بوده است. هیوم، در جایگاه فیلسوفی تجربهگرا، تصورات فطری را انکار میکند و، در تبیین علیت، نقشی محوری برای خیال قائل میشود. سه خوانش اصلی از آثار او، اگرچه در تفسیر نهایی علیت متفاوتاند، همگی درخصوص نقش تعیینکننده خیال در شکلگیری باورهای علّی اتفاق نظر دارند. در خوانش شکاکانه، علیت صرفاً محصول عادت و تداعی ذهنی است که بدون کارکرد خیال معنا نمییابد. در خوانش طبیعتگرایانه، طبیعت انسان و کارکردهای خیال پیوندی ناگسستنی مییابند و، در پروژکتیویسم، نسبت دادن ضرورت علّی به جهان خارج نوعی فرافکنی فعالانه ذهن و خیال تلقی میشود. پرسش اصلی این پژوهش آن است که چگونه میتوان از رهگذر سه خوانش اصلی از علیت هیوم به نقش بنیادین قوه خیال در اندیشه او پی برد. نتایج پژوهش نشان میدهد، در هر سه خوانش، خیال عنصری ساختاری و نه حاشیهای در تبیین علیت است. بدینترتیب، هیوم جایگاه خیال را از قوهای منفعل و حاشیهای به عاملی فعال و مرکزی در شکلدهی به معرفت تبدیل کرده است. ازاینرو، میتوان تغییر جایگاه خیال نزد هیوم را سرآغاز تحولی دانست که مسیر را برای بازخوانی نقش خلاق و سازنده خیال در سایر قلمروها هموار ساخت. | ||
| کلیدواژهها | ||
| خیال؛ دیوید هیوم؛ علیت؛ پروژکتیویسم | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Revisiting the Status of Imagination in Hume’s Philosophy with an Emphasis on the Threefold Interpretations of the Theory of Causation | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Eynollah Khadem1؛ razieh saber2 | ||
| 1. Department of Philosophy, Faculty of Theology, Shahid Rajaʾi Teacher Training University, Tehran, Iran. | ||
| 2PhD Student, Department of Philosophy, Shahid Motahhari University, Tehran, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Hume's theory of causation has long been debated by commentators. As an empiricist, Hume rejects innate ideas and gives the imagination a central role in explaining causation. The three main interpretations of his work—skeptical, naturalistic, and projectivist—differ in their final reading of causation but all agree on the imagination's decisive role in forming causal beliefs. In the skeptical reading, causation is merely a product of habit and mental association, meaningless without imagination. In the naturalistic reading, human nature and imagination are inseparably linked. In projectivism, attributing causal necessity to the external world is an active projection of the mind. This research asks how these three interpretations reveal the fundamental role of imagination in Hume's thought. The findings show that in all three readings, imagination is a structural element in explaining causation. Hume thus transformed imagination from a passive faculty into an active, central agent in shaping knowledge. This shift marks the beginning of a development that paved the way for rethinking imagination's creative role in other domains. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Imagination, David Hume, Causation, Projectivism | ||
| مراجع | ||
|
اسپینوزا، باروخ (۱۳۹۹). اخلاق، ترجمه محسن جهانگیری. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
افلاطون (۱۳۵۳). جمهوری، ترجمه محمد حسن لطفی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
بیابانکی، سید مهدی (۱۳۹۱). رویکرد طبیعتگرایانه و معرفتشناسانه هیوم درخصوص رابطه علیت. فلسفه علم، ۲(۳)، ۲۳–۴۵.
حیدری، مریم و آیتاللهی، حمیدرضا (1398). بررسی تطبیقی دیدگاههای هیوم، لوئیس و مکی در باب علیت. پژوهشهای هستیشناختی، ۸(۱۶)، 1-16. https://doi.org/10.22061/ORJ.2020.1201
خدامی، لیلا، شاقول، یوسف و صادقی، رضا (۱۴۰۲). بررسی مفهوم ذهن و جایگاه عقل نزد هیوم در باور به علیت با رویکردی طبیعتگرایانه. پژوهشهای فلسفی، ۱۷(۴۳)، ۶۹۵–۷۱۴.
دکارت، رنه (۱۳۸۵). گفتار در روش درست راه بردن عقل، ترجمه محمدعلی فروغی. تهران: انتشارات دامون.
لاک، جان (۱۳۷۷). جستار درباره فهم بشری، ترجمه رضازاده شفق. تهران: انتشارات نقش جهان.
لایبنیتس، گوتفرید ویلهلم (۱۳۹۷). گفتار در مابعدالطبیعه، ترجمه ی. مهدوی. تهران: انتشارات خوارزمی.
مروارید، هاشم و حقی، علی (۱۳۸۸). مقایسه تفسیر شکاکانه با تفسیر طبیعتگرایانه از فلسفه هیوم. فلسفه و کلام (مطالعات اسلامی سابق فردوسی مشهد)، ۴۱(۸۲)، ۱۷۷–۲۰۲.
مطهری، سید محمدحسین و برنجکار، رضا (۱۳۹۵). سهم صور خیال، اراده و عقل در حصول مفهوم عقلی با تکیه بر فلسفه نفس ارسطو. اندیشه دینی، ۱۶(۵۹)، ۹۱–۱۰۸. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 309 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 241 |
||