تحلیل انتقادی دیدگاه مهدی حائری یزدی درباره پاسخ ملاصدرا به مسئلۀ وجود ذهنی بر پایه حمل اولی و حمل شایع صناعی | ||
| آینه معرفت | ||
| مقاله 5، دوره 26، شماره 1 - شماره پیاپی 86، فروردین 1405، صفحه 57-72 اصل مقاله (703.27 K) | ||
| نوع مقاله: علمی - پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/jipt.2026.242503.1710 | ||
| نویسنده | ||
| حمید رضا خادمی* | ||
| گروه فلسفه و کلام، پژوهشکده تحقیق وتوسعه علوم انسانی (سمت)، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| مسئلۀ وجود ذهنی ازجمله مباحث بنیادین در فلسفۀ اسلامی به شمار میرود. اِشکال مشهور، در این زمینه، اجتماع دو مقولۀ متباین به تمام ذات در قالب یک صورت ذهنی واحد است. در طول تاریخ فلسفه، پاسخهای متعددی از سوی اندیشمندان مختلف به این اشکال داده شده است. ملاصدرا با تمایز نهادن میان دو حیثیت برای صورتهای ذهنی، مبتنی بر تفاوتِ «حمل اولی» و «حمل شایع صناعی»، کوشیده است پاسخی برای این مسئله بیابد. این پاسخ نزد حکما و فلاسفۀ پس از وی با استقبال و پذیرش مواجه شده است. بااینحال، مهدی حائری یزدی این پاسخ صدرالمتألهین را ناتمام تلقی کرده و در آثار خود به تبیین ابهامات موجود در آن پرداخته است. این مقاله با رویکردی تحلیلی ـ تطبیقی، در گام نخست، به تبیین پاسخ ملاصدرا میپردازد، سپس نقدهای حائری یزدی را بررسی میکند و، در پایان، با نگاهی انتقادی به دیدگاه وی نشان خواهد داد که نقدهای او بر پاسخ صدرایی قانعکننده نیست و پاسخ ملاصدرا در برابر این شبهه معتبر و استوار است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| وجود ذهنی؛ حائری یزدی؛ ملاصدرا؛ اثر ذاتی؛ مقوله | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Critical Analysis of Mahdi Haʾeri Yazdi’s Interpretation of Mulla Sadra’s Response to the Problem of Mental Existence Based on the Distinction Between the Primary Essential Predication and the Common Technical predication | ||
| نویسندگان [English] | ||
| hamid reza khademi | ||
| Department of Philosophy and Theology, Institute for Research and Development of Humanities, "SAMT", Tehran, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| The issue of mental existence is counted among the fundamental topics in Islamic philosophy. The well‑known objection in this context concerns the union of two categories that are entirely disparate in essence within a single mental form. Throughout the history of philosophy, various thinkers have offered different responses to this objection. Mullā Ṣadrā, by distinguishing between two aspects of mental forms—based on the difference between primary essential predication (ḥaml‑i awwalī) and common technical predication (ḥaml‑i shāyiʿ-i ṣināʿī)—has attempted to provide a solution to this problem. This solution has been received positively and accepted by later philosophers and sages. Nevertheless, Mehdi Haʾeri Yazdi considers Ṣadrā’s answer incomplete and has attempted, in his works, to clarify the ambiguities within it. This article, employing an analytical‑comparative approach, first explicates Mullā Ṣadrā’s response, then examines Haʾeri Yazdi’s critiques, and finally, through a critical evaluation of his view, demonstrates that his criticisms of the Sadrian solution are not persuasive, and that Mullā Ṣadrā’s answer remains valid and well‑founded in the face of this problem. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| mental existence, Mulla Sadra, Mahdi Haʾeri Yazdi, intrinsic effect, category | ||
| مراجع | ||
|
ابنسینا، حسین بن عبداللّه (1376). الإلهیات من کتاب الشفاء، تصحیح و تعلیق حسن حسنزاده آملی. قم: بوستان کتاب.
تفتازانی، سعدالدین (1409). شرح المقاصد، تصحیح دکتر عبدالرحمن عمیره. قم: انتشارات الشریف الرضی.
حائری یزدی، مهدی (1346). علم کلی. تهران: حکمت.
حائری یزدی، مهدی (1384). کاوشهای عقل نظری، پیشگفتار سید مصطفی محقق داماد. تهران: مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران.
خوانساری، حسین بن محمد (1378). الحاشیة علی الشفاء، تصحیح حامد ناجی اصفهانی. قم: کنگرۀ آقا حسین خوانساری.
زنوزی، علی (1378). مجموعه مصنفات حکیم مؤسس آقا علی مدرس زنوزی، مقدمه، تنظیم، تصحیح و تحقیق محسن کدیور. تهران: اطلاعات.
سبزواری، هادی (1369). شرح المنظومة، با تعلیقات حسن حسنزاده آملی، تقدیم و تحقیق مسعود طالبی. تهران: نشر ناب.
صدرالمتألهین، محمد بن ابراهیم (1360). الشواهد الربوبیة فی مناهج السلوکیة، تصحیح، تعلیق و مقدمه سید جلالالدین آشتیانی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
صدرالمتألهین، محمد بن ابراهیم (1363). مفاتیح الغیب، تصحیح و تحقیق محمد خواجوی. تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی و انجمن اسلامی حکمت و فلسفۀ ایران.
صدرالمتألهین، محمد بن ابراهیم (1422). شرح الهدایة الأثیریة، تصحیح و تحقیق محمد مصطفی فولادکار. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
صدرالمتألهین، محمد بن ابراهیم (1368). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. قم: مکتبة المصطفوی.
صدرالمتألهین، محمد بن ابراهیم (1382). شرح و تعلیقۀ ملاصدرا بر الهیات شفاء، تصحیح، تحقیق و مقدمه نجفقلی حبیبی به اشراف سید محمد خامنهای. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
طباطبایی، سید محمدحسین (1386). نهایة الحکمة، تصحیح و تعلیق غلامرضا فیاضی. قم: مؤسسۀ آموزشی پژوهشی امام خمینی.
علوی عاملی، سید احمد (1376). شرح القبسات، تصحیح و تحقیق حامد ناجی اصفهانی. تهران: دانشگاه تهران، مؤسسۀ مطالعات اسلامی.
فخر رازی، محمد بن عمر (1411). المباحث المشرقیة فی علم الإلهیات و الطبیعیات. قم: انتشارات بیدار.
قطبالدین رازی، محمد بن محمد (1381). الإلهیات من المحاکمات بین شرحی الإشارات، تصحیح و تحقیق مجید هادیزاده. تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب.
لاهیجی، ملاعبدالرزاق (1425). شوارق الإلهام فی شرح تجرید الکلام، تصحیح و تحقیق اکبر اسد علیزاده. قم: مؤسسة الإمام الصادق علیه السلام.
مطهری، مرتضی (1376). مجموعه آثار استاد شهید مرتضی مطهری. تهران: صدرا.
نراقی، مهدی بن ابی ذر (1380). شرح الإلهیات من کتاب الشفاء، تصحیح و تحقیق حامد ناجی اصفهانی. تهران: کنگرۀ بزرگداشت محققان ملامهدی و ملااحمد نراقی.
نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد (1407). تجرید الاعتقاد، حققه محمد جواد الحسینی الجلالی. قم: مکتبة الأعلام الإسلامی. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 471 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 218 |
||