رفتارشناسی شخصیتهای داستان رستم و سهراب بر پایۀ تئوری انتخاب ویلیام گلسر | ||
| تاریخ ادبیات | ||
| مقاله 9، دوره 18، شماره 2 - شماره پیاپی 89، اسفند 1404، صفحه 206-229 اصل مقاله (566.13 K) | ||
| نوع مقاله: علمی - پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/hlit.2025.240421.1407 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد طاهرخانی1؛ مهری تلخابی* 2؛ حسین آریان3 | ||
| 1دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران. | ||
| 2دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی،واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی ، واحد زنجان، ایران. | ||
| 3دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی ، زنجان، ایران. | ||
| چکیده | ||
| این پژوهش با هدف تحلیل روانشناختی رفتار شخصیتهای تأتیرگذار داستان رستم و سهراب در شاهنامۀ فردوسی، مبتنی بر چارچوب نظریۀ انتخاب ویلیام گلسر، به روش تحلیلی ـ توصیفی انجام شده است. پرسش محوری مقاله آن است که چگونه میتوان با تکیه بر مؤلفههای کلیدی تئوری انتخاب (نیازهای اساسی، مسئولیتپذیری، واقعیتگرایی و ماشین رفتار)، خوانشی نظاممند از کنشهای مؤثر و نامؤثر شخصیتهای این روایت ارائه داد؟ یافتهها نشان میدهد که رفتار شخصیتها در چارچوب پنج نیاز بنیادین ویلیام گلسر (بقا، عشق و تعلق خاطر، قدرت، آزادی و تفریح) شکل میگیرد و تضاد میان «واقعیت بیرونی» و «ادراک ذهنی» آنان، بهویژه در شخصیت سهراب، بهعنوان محرک اصلی انتخابهای تراژیک عمل میکند. همچنین، مسئولیتگریزی رستم در افشای هویت واقعی خود، نقشی کلیدی در تقابل میان «کنترل درونی» و «کنترل بیرونی» ایفا میکند که به گسست ارتباط مؤثر و فاجعهبار داستان میانجامد. در پایان این مقاله به این نتیجه میرسد که فقدان توازن در ارضای نیازهای اساسی و واکنش ناکارآمد به واقعیت، انتخابهای شخصیتها را بهسمت سرنوشتی تراژیک سوق میدهد که منجر به فاجعه میگردد. این مطالعه نه تنها ظرفیت نظریههای روانشناسی را در تحلیل متون حماسی تأیید میکند، بلکه الگویی برای بررسی تعامل «اختیار» و «مسئولیتپذیری» در ادبیات کلاسیک ارائه میدهد. | ||
تازه های تحقیق | ||
| ||
| کلیدواژهها | ||
| ویلیام گلسر؛ تئوری انتخاب؛ ماشین رفتار؛ نیازهای اساسی؛ مسئولیتپذیری؛ شاهنامۀ فردوسی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Behavioral Analysis of Characters Rostam and Sohrab Based on William Glasser's Choice Theory | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mohammad Taherkhani1؛ Mehri Talkhabi2؛ Hossein Aryan3 | ||
| 1PhD Candidate of Persian Language and Literature, Islamic Azad University of Zanjan, Zanjan, Iran. | ||
| 2Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, Islamic Azad University of Zanjan, Zanjan, Iran. | ||
| 3Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, Islamic Azad University of Zanjan, Zanjan, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Introduction and Research Objectives This study aimed to conduct a psychological analysis of the behaviors of the characters Rostam and Sohrab in Ferdowsi's Shahnameh based on William Glasser's choice theory. As a foundational epic in Persian literature, Shahnameh not only holds literary and historical values but also contains profound insights into human behavior. The central issue of the research was to explore the psychological roots of tragedy in the narrative of the father-son battle, particularly how the seemingly free choices of these characters, influenced by unconscious forces, lead to a tragic destiny. The research hypothesis posited that the conflict between basic psychological needs (survival, love and belonging, power, freedom, fun) and ineffective responses to reality is the main driver of tragic behaviors. This study provides a novel framework for reading classical texts by linking psychology and literary criticism. Theoretical Framework The theoretical framework of the research is based on Glasser's choice theory, which considers human behavior a product of five inherent needs: survival (physical/psychological security), love and belonging (emotional connections), power (sense of self-worth), freedom (autonomy), and fun (pleasure/learning). Other key concepts include responsibility (acceptance of the consequences of choices), realism (distinction between objective and perceived worlds), behavioral system (integration of the four components: action, thought, emotion, and physiology), and the contrast between internal control (responsibility) and external control (efforts to change others). Within this framework, the actions of Rostam and Sohrab are analyzed as concrete examples of conflicting needs and failures in managing their perceived worlds. Research Methodology The research utilized an analytical-descriptive method with a qualitative approach, employing content analysis of the Shahnameh text (Khalaghi Motlaq version). Data were gathered from verses related to the narrative of Rostam and Sohrab and analyzed in three stages: aligning behaviors with Glasser's theoretical components, examining causal relationships between conflicting needs and tragic choices, and analyzing the role of the “behavioral system” in shaping actions. Discussion and Analysis The findings indicated that tragedy stems from unresolved conflicts of needs: Sohrab was caught between "belonging" (search for father) and "power" (defeating the hero), while Rostam prioritized "survival" and social status over "fatherly belonging". Rostam’s avoidance of responsibility (a clear example of external control) combined with Sohrab’s perceptual distortion (viewing Rostam as an invincible hero) created a vicious cycle. Sohrab’s behavioral system, encompassing thought (“defeating Rostam = proving my power”), emotion (anger from paternal rejection), action (insistence on deadly combat), and physiology (physical tension), integrally accelerated destructive choices. The gap between the perceptual Rostam (myth) and the real Rostam (vulnerable father) rendered any salvific dialogue impossible. Conclusion The research concluded that tragedy is not merely a matter of fate but a consequence of a chain of choices inconsistent with reality. Glasser's choice theory has the capacity to explain "communicative tragedies" in ancient texts and redefines the conflict between "free will" and "psychological determinism" in Shahnameh. This model can be generalized to analyze other tragic characters in classical literature (such as Siavash and Esfandiar). The practical implication of the research emphasizes the role of "balancing needs" in preventing destructive conflicts. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| William Glasser, choice theory, behavioral system, basic needs, responsibility, Ferdowsi's Shahnameh | ||
| اصل مقاله | ||
|
| ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 165 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 103 |
||