شهر هوشیار؛ بازاندیشی در مفهوم شهر هوشمند | ||
| فصلنامه علمی توسعه پایدار محیط جغرافیایی | ||
| مقاله 1، دوره 8، شماره 16، فروردین 1405 | ||
| نوع مقاله: علمی - پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/sdge.2026.241176.1272 | ||
| نویسندگان | ||
| محسن رفیعیان* ؛ عباس کلانتری سرچشمه | ||
| گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران | ||
| چکیده | ||
| مقدمه: شهر هوشمند در پاسخ به چالشهای پیچیده شهرنشینی سریع مطرح شده و اغلب بر کارایی و فناوری تمرکز دارد. با این حال، این رویکرد ممکن است ابعاد اجتماعی، فرهنگی و اخلاقی شهر را نادیده بگیرد. این پژوهش، با نقد دیدگاههای فناوریمحور، یک چارچوب جایگزین به نام «شهر هوشیار» ارائه میدهد که انسان، معنا و عدالت را در اولویت قرار میدهد. مطالعات موجود بر ظرفیتهای فناوری در بهبود زیرساختها و مدیریت شهری متمرکز بوده، اما کاستیهایی مانند ابهام مفهومی، فقدان عدالتمحوری و تأثیرپذیری از منطق بازار را نشان دادهاند. نگاه صرف به فناوری میتواند به سلطه نرم و تبعیت اجتماعی منجر شود و منافع فناورانه و اقتصادی را بر انسان و معنا مقدم سازد. بنابراین، بازاندیشی در مبانی نظری شهر با تأکید بر عدالت فضایی، پایداری فرهنگی-اجتماعی و تعالی انسانی ضروری است. این رویکرد، زمینه را برای گذار از شهر هوشمند به شهر هوشیار فراهم میکند، شهری که فناوری در خدمت انسان و معنا قرار میگیرد. مواد و روشها: این پژوهش بنیادی و اکتشافی با هدف روشنتر کردن مفاهیم، شناسایی چالشهای بنیادین و ارائه چارچوب مفهومی «شهر هوشیار» انجام شده است. در گام نخست، با مرور نظاممند منابع علمی، مهمترین چالشهای مفهومی، اجرایی، فناورانه و حکمرانی شهر هوشمند استخراج گردید. در گام دوم، 15 نفر از خبرگان بهصورت هدفمند و با روش گلولهبرفی انتخاب شدند و گردآوری دادهها تا اشباع نظری ادامه یافت. در گام سوم، دادهها با تکنیک دیمتل فازی تحلیل و روابط علی-معلولی میان چالشها شناسایی شد. در نهایت، یافتهها با گفتمان انتقادی تلفیق گردید و چارچوب شهر هوشیار بهعنوان بدیلی انسانمحور، اخلاقمدار و معناگرا در برابر رویکرد فناورانه شهر هوشمند ارائه شد. نتایج و بحث: در این پژوهش، با بهرهگیری از روش دیمتل فازی، چالشهای شهر هوشمند در ده بعد اصلی تحلیل و اولویتبندی شدهاند. این تحلیل نشان داد که چالشهایی چون نقدهای مفهومی و فلسفی، افول عاملیت انسانی، ظرفیت نهادی و مالی و حکمرانی و سیاستگذاری از اثرگذارترین عواملاند که بهعنوان محرکهای ساختاری، بنیانگذار سایر چالشها هستند. در مقابل، مؤلفههایی نظیر عدالت اجتماعی، مشارکت شهروندی، آموزش عمومی و امنیت سایبری بیشتر در جایگاه پیامدها قرار دارند. نتایج حاکی از آن است که نقد بنیادهای مفهومی شهر هوشمند و توجه به لایههای علّی و میانجی، پیشنیاز ارائه راهکارهای مؤثر و پایدار است. در همین راستا، الگوی بدیل «شهر هوشیار» بهعنوان چارچوبی انسانمحور، اخلاقگرا و کلنگر پیشنهاد میشود. نتیجهگیری: یافتهها نشان دادند چالشهای اصلی شهر هوشمند بیش از آنکه فنی و زیرساختی باشند، در سطوح فلسفی، مفهومی و نهادی ریشه دارند. غلبه نگاه فناورانه ضمن ارتقای کارایی، به نابرابری، تضعیف عاملیت انسانی و بحرانهای زیستمحیطی انجامیده است. در پاسخ، الگوی بدیل «شهر هوشیار» بر پایه حکمرانی مشارکتی، عدالت اجتماعی و معناگرایی ارائه شد که فناوری را ابزاری اخلاقمدار در خدمت تعالی انسانی میداند. ارکان این الگو در شش حوزه مردم، اقتصاد، حکمروایی، محیط، تحرک و زندگی بازتعریف شدند و گذار به آن ضرورتی راهبردی برای مواجهه با بحرانهای معاصر شهری ارزیابی گردید. | ||
| کلیدواژهها | ||
| شهر هوشمند؛ انسانمحوری؛ شهر هوشیار؛ گفتمان انتقادی؛ دیمتل فازی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A Critical Reappraisal of the Smart City: The Rise of the Wise City | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mohsen Rafieian؛ Abbas Kalantari Sarcheshmeh | ||
| Department of Urbanism,Yazd University, Yazd, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Introduction: The smart city has emerged in response to the complex challenges of rapid urbanization, often emphasizing technological innovation and operational efficiency. However, this approach may neglect the social, cultural, and ethical dimensions of the city. This study critiques technology-driven perspectives, proposing an alternative framework: the “wise city,” which prioritizes humanity, meaning, and justice. While existing research has focused on technology’s potential for infrastructure and management improvement, it has also revealed significant limitations. These include conceptual ambiguity, a deficit of justice-oriented thinking, and vulnerability to market-driven logics. A narrow focus on technology can lead to soft domination and social conformity, placing technological and economic interests above humanity and meaning. Therefore, a rethinking of the theoretical foundations of the city, with emphasis on spatial justice, socio-cultural sustainability, and human flourishing, is essential. This approach paves the way for transitioning from the smart city to the wise city, a city where technology serves humanity and meaning. Materials and Methods: This study is fundamental and exploratory, aiming to clarify concepts, identify fundamental challenges, and develop a conceptual framework for the “Wise City”. In the first step, a systematic review of the scientific literature was conducted to extract the key conceptual, operational, technological, social, and governance-related challenges associated with smart cities. In the second step, fifteen experts were purposefully selected using the snowball sampling technique, and data collection continued until theoretical saturation was achieved. In the third step, the collected data were analyzed using the Fuzzy DEMATEL technique to determine the causal–effect relationships among the identified challenges. Finally, the results were integrated within a critical discourse framework, leading to the development of the “Wise City” model as a human-centered, ethical, and meaning-oriented alternative to the technology-driven smart city paradigm. Results and Discussion: Using the Fuzzy DEMATEL method, the study analyzed and prioritized the challenges of the smart city across ten primary dimensions. The analysis revealed that challenges such as "conceptual and philosophical critiques," "erosion of human agency," "institutional and financial capacity," and "governance and policymaking" are among the most influential factors and serve as structural drivers for other challenges. In contrast, components such as "social justice," "citizen participation," "public education," and "cybersecurity" primarily appear as outcomes. The results indicate that critically interrogating the conceptual foundations of the smart city and attending to its causal and intermediary layers are prerequisites for effective and sustainable solutions. In this regard, the proposed alternative model of the "wise city" is introduced as a human-centered, ethical, and holistic framework. Emphasizing wisdom, creativity, and cultural and spiritual values, this model repositions technology as a tool for human flourishing and ecological sustainability and offers a conceptual alternative to address the crises of the contemporary city. Conclusion: The findings revealed that the core challenges of the smart city are rooted less in technical and infrastructural dimensions and more profoundly in philosophical, conceptual, and institutional levels. The dominance of a technology-driven perspective, while enhancing efficiency, has simultaneously led to inequality, the erosion of human agency, and environmental crises. In response, the alternative model of the “Wise City” was proposed, founded on participatory governance, social justice, and meaning-oriented development, in which technology is regarded as an ethically grounded tool serving human flourishing. The pillars of this model were redefined across six domains: people, economy, governance, environment, mobility, and living. Ultimately, transitioning toward this model is identified as a strategic necessity for addressing contemporary urban crises. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Critical Discourse, Fuzzy Dematel, Human-Centeredness, Smart City, Wise City | ||
| مراجع | ||
|
Adonina, A., Akhmedova, E., & Kandalova, A., 2018. Realization of smart city concept through media technology in architecture and urban space: from utopia to reality. MATEC Web of Conferences, 170, 02013. https://doi.org/10.1051/matecconf/201817002013
Al-Maliki, S. Q. A., Ahmed, A. A., & Nasr, O. A., 2024. The establishment of smart cities: existing challenges and opportunities – the case of saudi arabia. Smart Cities - Foundations and Perspectives. https://doi.org/10.5772/intechopen.114807
Alshuwaikhat, H., Adenle, Y., & Almuhaidib, T., 2022. A lifecycle-based smart sustainable city strategic framework for realizing smart and sustainability initiatives in Riyadh city. Sustainability, 14(14), 8240. https://doi.org/10.3390/su14148240
Bakhtiar, I. S. and Samsudin, N. A., 2023. Comparative review of smart city from an urban planning perspective in johor bahru city and petaling jaya city. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 1274(1), 012016. https://doi.org/10.1088/1755-1315/1274/1/012016
Calzada, I., 2024. Democratic Erosion of Data-Opolies: Decentralized Web3 Technological Paradigm Shift Amidst AI Disruption. Big Data and Cognitive Computing, 8(3), 26. https://doi.org/10.3390/bdcc8030026
Dameri, R., 2013. Searching for smart city definition: a comprehensive proposal. International Journal of Computers & Technology, 11(5), 2544–2551. https://doi.org/10.24297/ijct.v11i5.1142
Datta, A., 2015. New urban utopias of postcolonial India. Dialogues in Human Geography, 5(1), 3–22. https://doi.org/10.1177/2043820614565748
Fauzi, E. A., Nurmandi, A., & Pribadi, U., 2020. Literature review: smart city and smart governance in analysis. JPPUMA Jurnal Ilmu Pemerintahan Dan Sosial Politik Universitas Medan Area, 8(1), 84-89. https://doi.org/10.31289/jppuma.v8i1.3304
Fernández, C. & Peek, D., 2020. Smart and sustainable? positioning adaptation to climate change in the European smart city. Smart Cities, 3(2), 511–526. https://doi.org/10.3390/smartcities3020027
Green, B., 2020. The smart enough city: lessons from the past and a framework for the future. MIT Press, Cambridge. https://smartenoughcity.mitpress.mit.edu/pub/olgoe4s8/release/1
Gunawan, G., Shabrina, W., & Andriani, W., 2022. Systematic literature review implementation of the internet of things (iot) in smart city development. Buana Information Technology and Computer Sciences (BIT and CS), 3(2), 41-46. https://doi.org/10.36805/bit-cs.v3i2.2762
Guma, P., 2023. Smart cities and their settings in the global south: informality as a marker. Dialogues in Human Geography, 14(3), 411–414. https://doi.org/10.1177/20438206231206751
Husar, M., Ondrejicka, V., & Varis, S. C., 2017. Smart Cities and the Idea of Smartness in Urban Development - A Critical Review. IOP Conference Series: Materials Science and Engineering, 245(8), 082008. https://doi.org/10.1088/1757-899X/245/8/082008
Keh, E., Lawrence, M., Sauz, R., Dadashi, N., & Homayounfar, N., 2021. The Ethical Smart City Framework & Toolkit: An Inclusive Application of Human-Centered Design and Public Engagement in Smart City Development. IxD&A, 50, 63-81. https://doi.org/10.55612/s-5002-050-004
Li, C., Liu, X., Dai, Z., & Zhao, Z., 2019. Smart city: a shareable framework and its applications in China. Sustainability, 11(16), 4346. https://doi.org/10.3390/su11164346
Matos, F., Vairinhos, V., Dameri, R., & Durst, S., 2017. Increasing smart city competitiveness and sustainability through managing structural capital. Journal of Intellectual Capital, 18(3), 693–707. https://doi.org/10.1108/jic-12-2016-0141
Nesti, G., 2019. Mainstreaming gender equality in smart cities: theoretical, methodological and empirical challenges. Information Polity, 24(3), 289–304. https://doi.org/10.3233/ip-190134
Parks, D. & Rohracher, H., 2019. From sustainable to smart: re‑branding or re‑assembling urban energy infrastructure?. Geoforum, 100, 51–59. https://doi.org/10.1016/j.geoforum.2019.02.012
Pourahmad, A., Ziari, K., Hataminejad, H., & Parsa, S., 2018. Explanation of Concept and Features of a Smart City. The Monthly Scientific Journal of Bagh-e Nazar, 15(58), 5–26. https://www.bagh-sj.com/article_59572_en.html (In Persian)
Pourjavan, K., 2019. Explanation of Smart City and Urban Smart Transportation Solutions. Karafan Journal, 16(1), 15–34. https://karafan.nus.ac.ir/article_100529.html?lang=en (In Persian)
Prakash, D., 2025. Why do smart city projects fail to create impact? Understanding decision-making in smart city policy implementation. Urban Governance, 5(1), 45–53. https://doi.org/10.1016/j.ugj.2025.02.004
Ramaprasad, A., Sánchez-Ortíz, A., & Syn, T., 2017. A unified definition of a smart city. Lecture Notes in Computer Science, 13–24. https://doi.org/10.1007/978-3-319-64677-0_2
Salgado, M. S., 2022. Analysing the covid19 challenge in the context of a smart city considering the sdg’s: case study in new york city. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 1101(3), 032026. https://doi.org/10.1088/1755-1315/1101/3/032026
Wang, D., 2017. Foucault and the smart city. The Design Journal, 20(sup1), S4378–S4386. https://doi.org/10.1080/14606925.2017.1352934
Xu, Y., Li, W., Tai, J., & Zhang, C., 2022. A bibliometric‑based analytical framework for the study of smart city lifeforms in China. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(22), 14762. https://doi.org/10.3390/ijerph192214762
Yiğitcanlar, T., 2015. Smart cities: an effective urban development and management model?. Australian Planner, 52(1), 27–34. https://doi.org/10.1080/07293682.2015.1019752
Zhao, H., Wang, Y., & Liu, X., 2022. The assessment of smart city information security risk in China based on ZGT2FSS and IAA method. Scientific Reports, 12(1). https://doi.org/10.1038/s41598-022-07197-1 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 157 |
||