ارزیابی کیفی آسیبپذیری ساختمانهای شهرک رشدیه تبریز به لحاظ تابآوری در زمان زلزله | ||
| فصلنامه علمی توسعه پایدار محیط جغرافیایی | ||
| مقاله 7، دوره 8، شماره 16، فروردین 1405 | ||
| نوع مقاله: علمی - پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/sdge.2025.238051.1227 | ||
| نویسندگان | ||
| امیر بخشی زاده1؛ اکبر عبدالله زاده طرف* 2؛ نورمحمد منجزی3 | ||
| 1گروه شهرسازی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران | ||
| 2گروه معماری و شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. | ||
| 3گروه شهرسازی، دانشگاه صنعتی جندی شاپور دزفول، دزفول، ایران | ||
| چکیده | ||
| مقدمه: تبریز، یکی از مهمترین کلانشهرهای ایران، با تاریخچهای طولانی از زلزلههای مخرب، نمونهای برجسته از شهرهایی است که به دلیل قرارگیری بر روی گسلهای فعال، در معرض خطرات لرزهای قرار دارد. این شهر، بهویژه در بخشهای شمالی و شرقی، بر گسل شمال تبریز واقع شده و در عین حال، به دلیل رشد سریع شهری، تراکم جمعیتی بالا، و توسعه ناپایدار، با چالشهای متعددی در زمینه مدیریت ریسک زلزله مواجه است. یکی از مناطق کلیدی تبریز که به لحاظ لرزهای بسیار مهم است، شهرک رشدیه است. رشدیه، بهعنوان یک منطقه توسعهیافته با ساختار شهری متنوع، از ترکیبی از ساختمانهای بتنی، فولادی، و بنایی برخوردار است. اما متأسفانه، بخش قابلتوجهی از این سازهها، بهویژه ساختمانهای بنایی، فاقد سیستمهای مقاومسازی مناسب هستند و این موضوع، سطح آسیبپذیری لرزهای منطقه را به میزان قابلتوجهی افزایش داده است. مسأله تحقیق حاضر بر این اساس تعریف میشود که بسیاری از ساختمانهای رشدیه، به دلیل استقرار بر بستر گسل تبریز در صورت وقوع زلزلهای با شدت متوسط یا شدید، بهشدت آسیبپذیر هستند. این امر نهتنها تهدیدی جدی برای ایمنی و جان ساکنان منطقه است، بلکه میتواند به فروپاشی اجتماعی-اقتصادی و اختلالات گسترده شهری منجر شود. نبود اطلاعات دقیق و مستند درباره وضعیت آسیبپذیری ساختمانهای منطقه، چالشی مضاعف برای مدیران شهری و برنامهریزان در تدوین سیاستهای کاهش ریسک و مقاومسازی ایجاد کرده است. مواد و روشها: این پژوهش با رویکرد تحلیلی-توصیفی و استفاده از روش آریا، به ارزیابی آسیبپذیری لرزهای ساختمانهای منطقه رشدیه تبریز پرداخته است. منطقه رشدیه به دلیل قرارگیری بر روی گسل شمالی تبریز و تنوع در نوع ساختوسازها بهعنوان نمونه انتخاب شد. دادهها از طریق مشاهدات میدانی، بررسی سازهها و تکمیل چکلیستهای استاندارد جمعآوری شدند. شاخصهایی مانند نوع خاک، سیستم سازهای، ارتفاع ساختمان و نامنظمی پلان با توجه به شدت زلزلههای ۷، ۸ و ۹ مرکالی تحلیل شده و شاخص خسارت (LR) برای هر ساختمان محاسبه شد. تحلیل دادهها با ابزارهای آماری و GIS، نقشههای پهنهبندی آسیبپذیری را برای شدتهای مختلف زلزله ارائه کرد. برای اعتبارسنجی نتایج، از مشاوره متخصصان زلزله ، مهندسی سازه و مدیران شهری استفاده شد. نتایج و بحث: نتایج این پژوهش نشان داد که ساختمانهای بنایی بدون کلاف بیشترین آسیبپذیری لرزهای را در منطقه رشدیه تبریز دارند و در زلزلههای شدید (۹ مرکالی) به احتمال زیاد دچار تخریب کامل میشوند. ساختمانهای فولادی بدون مهاربند نیز به دلیل نقص در طراحی سازهای، آسیبپذیری قابلتوجهی دارند. در مقابل، ساختمانهای بتنی با دیوار برشی کمترین آسیبپذیری را نشان داده و عملکرد مناسبی در برابر نیروهای لرزهای دارند. تحلیل دادهها نشان داد که ساختمانهای با کلاف افقی و قائم، اگرچه وضعیت بهتری نسبت به ساختمانهای بنایی بدون کلاف دارند، اما همچنان در برابر زلزلههای شدید آسیبپذیر هستند و نیازمند مقاومسازی هسشتند. ساختمانهای فولادی با مهاربند نیز به دلیل طراحی مناسبتر، شاخص خسارت کمتری داشتند.نتایج پهنهبندی آسیبپذیری لرزهای نشان داد که تراکم بالای ساختمانهای آسیبپذیر در مناطق خاص رشدیه، بهویژه در بافتهای قدیمی، خطرات جدی برای جان و مال ساکنان ایجاد میکند. این مطالعه بر لزوم مقاومسازی ساختمانهای بنایی و فولادی، رعایت استانداردهای لرزهای در ساختوسازهای جدید، ایجاد زیرساختهای امدادی در مناطق پرخطر، و برنامهریزی دقیق برای کاهش خطرات زلزله تأکید دارد. نتیجهگیری: تمرکز ساختمانهای آسیبپذیر در مناطق پرتراکم، چالشهای جدی برای مدیریت بحران ایجاد میکند. مقاومسازی ساختمانهای موجود، رعایت استانداردهای لرزهای، ایجاد زیرساختهای امدادی و برنامهریزی شهری از جمله راهکارهای کاهش آسیبپذیری است. توجه به طراحی سازهای و توسعه پایدار برای افزایش ایمنی و تابآوری منطقه ضروری است. این مطالعه، ابزاری جامع برای شناسایی آسیبپذیریهای لرزهای و ارائه راهکارهایی مانند مقاومسازی ساختمانها، رعایت استانداردهای ساختوساز و برنامهریزی امدادی فراهم کرده و گامی مؤثر در راستای کاهش خطرات زلزله و ارتقای ایمنی شهری در رشدیه تبریز است. روش تحقیق: این پژوهش با رویکرد تحلیلی-توصیفی و استفاده از روش آریا، به ارزیابی آسیبپذیری لرزهای ساختمانهای منطقه رشدیه تبریز پرداخته است. منطقه رشدیه به دلیل قرارگیری بر روی گسل شمالی تبریز و تنوع در نوع ساختوسازها بهعنوان نمونه انتخاب شد. دادهها از طریق مشاهدات میدانی، بررسی سازهها و تکمیل چکلیستهای استاندارد جمعآوری شدند. شاخصهایی مانند نوع خاک، سیستم سازهای، ارتفاع ساختمان و نامنظمی پلان با توجه به شدت زلزلههای ۷، ۸ و ۹ مرکالی تحلیل شده و شاخص خسارت (LR) برای هر ساختمان محاسبه شد. تحلیل دادهها با ابزارهای آماری و GIS، نقشههای پهنهبندی آسیبپذیری را برای شدتهای مختلف زلزله ارائه کرد. نتایج نشان داد که ساختمانهای بنایی بدون کلاف بیشترین آسیبپذیری را دارند، در حالی که ساختمانهای بتنی با دیوار برشی کمترین میزان خسارت را نشان دادند. برای اعتبارسنجی نتایج، از مشاوره متخصصان زلزله و مهندسی سازه استفاده شد. این مطالعه، ابزاری جامع برای شناسایی آسیبپذیریهای لرزهای و ارائه راهکارهایی مانند مقاومسازی ساختمانها، رعایت استانداردهای ساختوساز، و برنامهریزی امدادی فراهم کرده و گامی مؤثر در راستای کاهش خطرات زلزله و ارتقای ایمنی شهری در رشدیه تبریز است. یافته ها: نتایج این پژوهش نشان داد که ساختمانهای بنایی بدون کلاف بیشترین آسیبپذیری لرزهای را در منطقه رشدیه تبریز دارند و در زلزلههای شدید (۹ مرکالی) به احتمال زیاد دچار تخریب کامل میشوند. ساختمانهای فولادی بدون مهاربند نیز به دلیل نقص در طراحی سازهای، آسیبپذیری قابلتوجهی دارند. در مقابل، ساختمانهای بتنی با دیوار برشی کمترین آسیبپذیری را نشان داده و عملکرد مناسبی در برابر نیروهای لرزهای دارند. تحلیل دادهها نشان داد که ساختمانهای با کلاف افقی و قائم، اگرچه وضعیت بهتری نسبت به ساختمانهای بنایی بدون کلاف دارند، اما همچنان در برابر زلزلههای شدید آسیبپذیر هستند و نیازمند مقاومسازیاند. ساختمانهای فولادی با مهاربند نیز به دلیل طراحی مناسبتر، شاخص خسارت کمتری داشتند.نتایج پهنهبندی آسیبپذیری لرزهای نشان داد که تراکم بالای ساختمانهای آسیبپذیر در مناطق خاص رشدیه، بهویژه در بافتهای قدیمی، خطرات جدی برای جان و مال ساکنان ایجاد میکند. این مطالعه بر لزوم مقاومسازی ساختمانهای بنایی و فولادی، رعایت استانداردهای لرزهای در ساختوسازهای جدید، ایجاد زیرساختهای امدادی در مناطق پرخطر، و برنامهریزی دقیق برای کاهش خطرات زلزله تأکید دارد. نتیجه گیری: نتایج این پژوهش نشان داد که ساختمانهای بنایی بدون کلاف و فولادی بدون مهاربند در منطقه رشدیه تبریز بیشترین آسیبپذیری لرزهای را دارند و در زلزلههای شدید خطر تخریب کامل آنها بالاست. در مقابل، ساختمانهای بتنی با دیوار برشی به دلیل طراحی مقاوم، عملکرد مطلوبی نشان دادند. تمرکز ساختمانهای آسیبپذیر در مناطق پرتراکم، چالشهای جدی برای مدیریت بحران ایجاد میکند. مقاومسازی ساختمانهای موجود، رعایت استانداردهای لرزهای، ایجاد زیرساختهای امدادی، و برنامهریزی شهری از جمله راهکارهای کاهش آسیبپذیری است. توجه به طراحی سازهای و توسعه پایدار برای افزایش ایمنی و تابآوری منطقه ضروری است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| آسیبپذیری لرزهای؛ ساختمانهای بنایی؛ مقاومسازی؛ رشدیه تبریز؛ تاب آوری | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Qualitative Assessment of the Vulnerability of Buildings in Roshdiyeh Town of Tabriz in Terms of Resilience During Earthquakes | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Amir Bakhshizadeh1؛ Akbar Abdollahzadeh Taraf2؛ Noor Mohammad Monjazi3 | ||
| 1Department Urban Planning, Ahv.C, Islamic Azad University, Ahvaz, Iran. | ||
| 2Department of Architect and Urban Planning, Ta.C, Islamic Azad University, Tabriz, Iran | ||
| 3Department of Urban Planning, Jundishapur University of Technology, Dezful, Dezful, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Introduction: Tabriz, as one of the major metropolises in Iran with a long history of destructive earthquakes, is a prominent example of cities prone to seismic hazards due to its location on active fault lines. This city, particularly in its northern and eastern areas, lies on the North Tabriz Fault. At the same time, rapid urban growth, high population density, and unsustainable developmenthave exacerbated challenges related to earthquake risk management. One of the key areas in Tabriz with high seismic importance is the Roshdiyeh neighborhood. As a developed area with diverse urban structures, Roshdiyeh features a mix of concrete, steel, and masonry buildings. However, a significant portion of these structures, especially masonry buildings, have not been adequately retrofitted, significantly increasing the seismic vulnerability of the region. This study's problem statement is based on the premise that many buildings in Roshdiyeh are highly vulnerable to moderate to severe earthquakes due to their location on the Tabriz fault. This vulnerability threatens the safety and lives of residents and could lead to socio-economic collapse and widespread urban disruptions. The lack of accurate and documented data on the vulnerability of buildings in the region adds further challenges for urban managers and planners in developing risk reduction and retrofitting policies. Materials and Methods: This study employed an analytical-descriptive approach using the ARIA method to assess the seismic vulnerability of buildings in the Roshdiyeh neighborhood of Tabriz. The area was selected as the case study due to its location on the North Tabriz Fault and the diversity of its constructions. Data were collected through field observations, structural assessments, and completion of standard ARIA checklists. Variables such as soil type, structural system, building height, and plan irregularities were analyzed based on earthquake intensities of 7, 8, and 9 on the Mercalli scale, and a damage index (LR) was calculated for each building. Data analysis using statistical tools and GIS provided seismic vulnerability zoning maps for various earthquake intensities. The results indicate that masonry buildings without reinforcements showed the highest vulnerability, while concrete buildings with shear walls exhibited the least damage. Expert opinions from earthquake and structural engineering specialists validated the findings. This comprehensive study serves as a tool to identify seismic vulnerabilities and proposes solutions such as retrofitting buildings, adhering to construction standards, and planning for emergency response. It represents a significant step toward reducing earthquake risks and enhancing urban safety in Roshdiyeh, Tabriz. Results and Discussion: The study found that masonry buildings without reinforcements exhibit the highest seismic vulnerability in Roshdiyeh, and they are likely to undergo total collapse in severe earthquakes (Mercalli 9). Steel buildings without bracing also demonstrated considerable vulnerability due to design flaws. Conversely, concrete buildings with shear walls performed well under seismic forces, showing the lowest vulnerability levels. The analysis revealed that buildings with horizontal and vertical reinforcements, while better than unreinforced masonry structures, remain vulnerable to severe earthquakes and require retrofitting. Steel buildings with bracing showed better performance and lower damage indices. Seismic vulnerability zoning delineated a high concentration of vulnerable buildings in specific areas of Roshdiyeh, especially in older neighborhoods, constituting a substantial threat to life safety and property loss. The findings underscore the need for retrofitting masonry and steel buildings, adhering to seismic standards for new constructions, establishing emergency infrastructure in high-risk zones, and implementing precise planning to mitigate earthquake risks. Conclusion: The study concluded that unreinforced masonry and steel buildings without bracing in Roshdiyeh, Tabriz, have the highest seismic vulnerability and face a high risk of collapse in severe earthquakes. In contrast, concrete buildings with shear walls demonstrated superior seismic performance attributable to their inherent ductility and lateral load-resisting system. The concentration of vulnerable buildings in densely populated areas creates serious challenges for crisis management. Retrofitting existing buildings, enforcing seismic standards, establishing emergency facilities, and urban planning are critical measures to reduce vulnerability. Emphasizing resilient structural design and sustainable development is essential to enhance the region's safety and resilience | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Seismic vulnerability, masonry buildings, retrofitting, Roshdiyeh Tabriz, resilience | ||
| مراجع | ||
|
Abo-El-Ezz, A., Farzam, A., Fezai, H., & Nollet, M. J. (2023). Scenario-based earthquake damage assessment of highway bridge networks. Advances in Bridge Engineering, 4, 3. https://doi.org/10.1186/s43251-023-00083-4
Danciu, L., Giardini, D., Weatherill, G., Basili, R., Nandan, S., Rovida, A., & Wiemer, S. (2024). The 2020 European Seismic Hazard Model: overview and results. Natural Hazards and Earth System Sciences, 24, 3049–3073. https://doi.org/10.5194/nhess-24-3049-2024.
Ghazanfarpour, H., Pourkhosravani, M., & Soleimani Sardo, M. (2019). Evaluation of Seismic Condition and Physical and Demographic Vulnerability in Rafsanjan City. Journal of Natural Environmental Hazards, 8(19), 123-150. https://doi.org/10.22111/jneh.2018.21352.1293. (In Persian)
Iervolino, I., Baraschino, R., Belleri, A., Cardone, D., De Corte, G., Franchin, P., Lagomarsino, S., Magliulo, G., Marchi, A., Penna, A., Viggiani, L. R. S., & Zona, A. (2023). Seismic fragility of Italian code-conforming buildings by multi-stripe dynamic analysis of three-dimensional structural models. Journal of Earthquake Engineering, 27(15), 4415-4448. https://doi.org/10.1080/13632469.2023.2167889.
Khajavy, A., Samadzadeh, R., & Masoumi, M. (2024). Qualitative assessment of seismic vulnerability of buildings in Ardabil City with retrofitting approach. Geographic Space, 24(85), 141-157. (In Persian)
Li, S.-Q. (2024). Assessment of the vulnerability of regional buildings considering low-temperature fields and seismic intensity measures. Case Studies in Construction Materials, 21, e03827. https://doi.org/10.1016/j.cscm.2024.e03827.
Maleki, S., razavii, S. M., & Ramazanpour Asadieh, K. (2022). Measurement and Evaluation of Resilience to Earthquake Urban Areas (Case Study: Western District of Izeh City). Research and Urban planning, 12(47), 187-202. https://doi.org/10.30495/jupm.2022.4231. (In Persian)
Mirhosseini, S. F., Haj Ebrahim Zargar, A., & Motavef, S. (2020). An Assessment of the Vulnerability of Tehran’s Farahzad District in A Possible Earthquake. Soffeh, 30(3), 95-112. https://doi.org/10.29252/soffeh.30.3.95. (In Persian)
Mohaqeqi, P., Ghadami, M., Azimi amoli, J., & Janbaz Ghobadi, G. R. (2021). An investigation of earthquake resilience with an emphasis on urban form: A case study on District 12 of Tehran. Urban Structure and Function Studies, 8(29), 245-273. https://doi.org/10.22080/usfs.2021.3445. (In Persian)
Mohammadi Mivehrood, N., Hosseinzadeh Dalir, K., & Sattarzadeh, D. (2024). Analysis of physical factors affecting the resilience of marginal areas in metropolises (a case study of Ideloo neighborhood in Tabriz city). Sustainable Development of Geographical Environment, 6(10), 1-22. doi: 10.48308/sdge.2023.233015.1150. (In Persian)
Shirzad, M., Namfar, H., & Ghanbari, A. (2023). Estimating the Level of Vulnerability of Informal Settlements in Tabriz City against the Risk of Earthquake. Journal of Geography and Environmental Hazards, 12(2), 285-304. https://doi.org/10.22067/geoeh.2022.78381.1273.(In Persian)
Silva, V., Calderon, A., Caruso, M., Costa, C., Dabbeek, J., Hoyos, M. C., & Crowley, H. (2023). Global Seismic Risk Map. Global Earthquake Model Foundation. https://doi.org/10.5281/zenodo.8409623
Ward, P. J., Blauhut, V., Bloemendaal, N., Daniell, J. E., de Ruiter, M. C., Duncan, M. J., ... & Winsemius, H. C. (2020). Review article: Natural hazard risk assessments at the global scale. Natural Hazards and Earth System Sciences, 20(4), 1069–1096. https://doi.org/10.5194/nhess-20-1069-2020
Xofi, M., Ferreira, T. M., Domingues, J. C., Santos, P. P., Pereira, S., Oliveira, S. C., … Lourenço, P. B. (2023). On the Seismic Vulnerability Assessment of Urban Areas Using Census Data: The Lisbon Metropolitan Area as a Pilot Study Area. Journal of Earthquake Engineering, 28(1), 242-265. https://doi.org/10.1080/13632469.2023.2197078.
Yaghfoori, A., Miri, S. M., & Yaghfoori, H. (2021). Qualitative Seismic vulnerability evaluation of schools in Iranshahr city. Journal of Natural Environmental Hazards, 10(29), 185-202. https://doi.org/10.22111/jneh.2021.37214.1754. (In Persian) | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 150 |
||