تبیین هویت تاریخی و منظر فرهنگی در توسعه گردشگری شهری: مطالعه موردی شهر مراغه | ||
| فصلنامه علمی توسعه پایدار محیط جغرافیایی | ||
| مقاله 5، دوره 7، شماره 15، دی 1404، صفحه 38-53 اصل مقاله (2.2 M) | ||
| نوع مقاله: علمی - پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/sdge.2026.242673.1283 | ||
| نویسندگان | ||
| رقیه سعیدی1؛ علی آذر* 2؛ کریم حسین زاده دلیر3 | ||
| 1گروه شهرسازی، واحد مرند، دانشگاه آزاد اسلامی، مرند، ایران | ||
| 2گروه شهرسازی و معماری، واحد مراغه، دانشگاه آزاد اسلامی، مراغه، ایران | ||
| 3گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، واحد مرند، دانشگاه آزاد اسلامی، مرند، ایران | ||
| چکیده | ||
| مقدمه: هویت تاریخی و منظر فرهنگی از بنیادیترین عناصر شکلدهنده تجربه گردشگران در شهرهای تاریخی به شمار میآیند و هرگونه ضعف در سازماندهی آنها میتواند به گسست روایی، ناپیوستگی بصری و افت کیفیت تجربه مقصد منجر شود. شهر مراغه، با وجود برخورداری از لایههای ارزشمند تاریخی و فرهنگی، با چالشی مواجه است که در آن میان «اهمیت ادراکی» عناصر هویتی و «کارکرد واقعی» آنها در فضای شهری فاصلهای محسوس دیده میشود. این شکاف بهویژه در زمینههایی همچون تداوم بصری بافت تاریخی، حضور مؤثر نشانههای فرهنگی و خوانایی مسیرهای گردشگری نمود بیشتری دارد. از این رو، بررسی نظاممند نقش هویت تاریخی و منظر فرهنگی در توسعه گردشگری شهری مراغه ضروری است. هدف پژوهش حاضر تبیین این نقش و تعیین اولویتهای مدیریتی و برنامهریزی لازم برای ارتقای تجربه گردشگران و تقویت هویت مکان است. مواد و روشها: پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش هویت تاریخی و منظر فرهنگی در توسعه گردشگری شهری مراغه و با بهرهگیری از رویکرد کمّی ـ اکتشافی انجام شده است. این تحقیق از نظر ماهیت کاربردی و از حیث روش، توصیفی ـ تحلیلی است و تلاش میکند سازههای ادراکی مؤثر بر تجربه گردشگران را بر اساس دادههای میدانی معتبر و تحلیلهای آماری قابل اتکا شناسایی و تبیین کند. جامعه آماری پژوهش شامل گردشگران و بازدیدکنندگان فضاهای تاریخی شهر مراغه است که با توجه به نامشخص بودن حجم واقعی جامعه، بهصورت نامحدود در نظر گرفته شد. نمونهگیری به روش هدفمند انجام گرفت تا تنها افرادی وارد مطالعه شوند که تجربه حضور در بافت تاریخی شهر را داشته باشند و بتوانند ارزیابی معتبری از مؤلفههای هویتی و منظری ارائه دهند. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران برای جوامع نامحدود، با سطح اطمینان ۹۵ درصد، خطای مجاز ۰٫۰۵ و نسبت واریانس p=q=0.5، برابر با ۳۸۴ نفر تعیین شد. ابزار گردآوری دادهها پرسشنامهای ساختیافته بود که بر اساس شاخصها و ابعاد معتبر بینالمللی مرتبط با هویت تاریخی و منظر فرهنگی طراحی شد. روایی محتوایی پرسشنامه از طریق نظرخواهی از متخصصان حوزه گردشگری، طراحی شهری و میراث فرهنگی تأیید گردید. پایایی ابزار با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی ارزیابی شد که مقادیر بهدستآمده همگی بیش از ۰٫۷ بودند و از اعتمادپذیری مناسب ابزار حکایت دارند. تحلیل دادهها در دو مرحله انجام شد. ابتدا تحلیل عاملی اکتشافی بهمنظور شناسایی سازههای پنهان و روابط میان متغیرها اجرا گردید. در ادامه، تحلیل اهمیت–عملکرد برای تعیین شکاف میان اهمیت ادراکی و عملکرد مؤلفهها به کار رفت. کلیه تحلیلها با استفاده از نرمافزار SPSS انجام شد و نتایج مبنای ارائه اولویتهای مدیریتی و راهبردهای پیشنهادی قرار گرفت. نتایج و بحث: یافتههای پژوهش نشان داد هویت تاریخی و منظر فرهنگی مهمترین عوامل شکلدهنده تجربه گردشگران مراغه هستند و ساختاری یکپارچه مبتنی بر خوانایی تاریخی، روایت هویتی، انسجام بصری، تمایز هویتی، کیفیت تجربه فضا و نمادهای شهری ایجاد میکنند. نتایج تحلیل اهمیت–عملکرد نشان داد بسیاری از این شاخصها، با وجود اهمیت بالا، از عملکرد مطلوب برخوردار نیستند و بهویژه روایت هویتی، روایت فضایی، تمایز هویتی و نشانهگذاری شهری نیازمند اقدام فوریاند. در مقابل، خوانایی تاریخی، خوانایی منظر و تصویر مقصد عملکرد قابلقبولی دارند. این یافتهها تأکید میکند که توسعه گردشگری مراغه مستلزم سازماندهی روایتمحور و منسجم عناصر هویتی و منظری است. نتیجهگیری: نتیجهگیری پژوهش نشان میدهد توسعه گردشگری شهری مراغه زمانی حاصل میشود که هویت تاریخی و منظر فرهنگی در قالب روایتی یکپارچه، خوانا و منسجم سامان یابند. تقویت انسجام بصری، بازطراحی نظام نشانهگذاری، ارتقای کیفیت روایت هویتی و بهبود تجربه فرهنگی گردشگران از ضرورتهای اصلی هستند. نتایج تأکید میکند که موفقیت برنامهریزی گردشگری در مراغه وابسته به مدیریت هماهنگ عناصر هویتی و منظری و بازنمایی آنها در چارچوب تجربهای منسجم است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| هویت تاریخی؛ منظر فرهنگی؛ گردشگری شهری؛ شهر مراغه | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Explaining Historical Identity and Cultural Landscape in Urban Tourism Development: A Case Study of Maragheh City | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Roghayeh Saeedi1؛ Ali Azar2؛ Karim Hosseinzadeh Dalir3 | ||
| 1Department of Urban Planning, Mara. C., Islamic Azad University, Marand, Iran. | ||
| 2Department of Urban Planning and Architecture, Mar.C., Islamic Azad University, Maragheh, Iran. | ||
| 3Geography and Urban Planning Department, Mara. C., Islamic Azad University, Marand, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Introduction: Historical identity and cultural landscape are among the most fundamental components shaping tourists’ experiences in historic cities. Any weakness in organizing these elements may lead to narrative discontinuity, visual fragmentation, and a decline in the overall quality of destination experience. Although Maragheh possesses valuable historical and cultural layers, the city faces a clear mismatch between the perceived importance of its identity-related elements and their actual performance within the urban environment. This gap is particularly evident in aspects such as the visual continuity of the historic fabric, interpretability of cultural markers, and the coherence of tourist pathways. Therefore, a systematic investigation of the role of historical identity and cultural landscape in the development of urban tourism in Maragheh is essential. This study aims to elucidate this role and to identify the managerial and planning priorities required to enhance tourist experience and strengthen the sense of place. Materials and Methods: This study investigates the role of historical identity and cultural landscape in the development of urban tourism in Maragheh using a quantitative–exploratory approach. The study adopts an applied research approach and follows a descriptive–analytical design, aiming to identify perceptual dimensions influencing tourists’ experiences through systematic data collection and statistical analysis. The statistical population includes tourists and visitors to historical areas of Maragheh. Because the exact population size was unknown, it was treated as infinite. Purposive sampling was adopted to ensure participation of individuals with direct experience of the historical urban fabric. The sample size was calculated using Cochran’s formula for infinite populations, with a 95 percent confidence level, a margin of error of 0.05, and a variance ratio of p = q = 0.5, resulting in 384 respondents. Data were collected through a structured questionnaire developed based on internationally recognized indicators related to historical identity and cultural landscape. Content validity was evaluated and confirmed through expert judgment by specialists in tourism, urban planning, and cultural heritage. Reliability was assessed using Cronbach’s alpha and composite reliability, with all values exceeding the acceptable threshold of 0.7. Data analysis was conducted in two stages. First, exploratory factor analysis was applied to identify latent constructs and assess relationships among variables. The Kaiser–Meyer–Olkin measure confirmed sampling adequacy, and Bartlett’s test of sphericity indicated data suitability. Second, Importance–Performance Analysis was used to identify gaps between perceived importance and actual performance of key attributes. Statistical analyses were performed using SPSS. Results and Discussion: The findings indicate that historical identity and cultural landscape constitute the most influential components shaping the tourism experience in Maragheh. EFA revealed a coherent and meaningful structure comprising indicators such as historical legibility, identity narrative, identity distinctiveness, landscape legibility, spatial narrative, visual coherence, quality of spatial experience, cultural engagement, destination image, and urban symbols. The IPA results demonstrated that, despite their high perceived importance, several indicators—including identity narrative, spatial narrative, identity distinctiveness, and urban signage—exhibited lower-than-expected performance and require urgent intervention. Conversely, indicators such as historical legibility, landscape legibility, destination image, and quality of spatial experience performed satisfactorily and should be maintained and strengthened. Conclusion: The study concludes that successful tourism development in Maragheh depends on integrating historical identity and cultural landscape into a coherent, readable, and narrative-driven visitor experience. Enhancing visual coherence, redesigning the signage system, improving identity narratives, and enriching cultural engagement are essential priorities. Overall, the findings emphasize that coordinated management of identity and landscape components is vital to strengthening the city’s tourism potential. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Historical Identity, Cultural Landscape, Urban Tourism, Maragheh City | ||
| مراجع | ||
|
Abroumand Azar, P., Akbari namdar, S. and Valizadeh, N. 2023. The role of cultural tourism in reviving socio-cultural values of Tabriz historical market. urban tourism, 9(4), 121-135. https://doi.org/10.22059/jut.2022.333807.977. (In Persian)
Alereza Amiri, S., habib, F. and zabihi, H. 2020. Identification and Prioritization of City Identity Criteria Based on Primary and Secondary Mental Image of Tourists (Experimental Study: Babolsar City). Journal of Tourism and Development, 9(4), 185-198. https://doi.org/10.22034/jtd.2020.196383.1791. (In Persian)
Azar, A., and Saeedi, R. 2023. Feasibility study of health tourism capacities in the city of Maragheh with an emphasis on sustainable urban development. Planning and Development of Urban Environment, 3(10), 35–50. https://doi.org/10.30495/juepd.2023.1978929.1140. (In Persian)
Cao, Z., Mustafa, M., and Mohd Isa, H. M. 2025. Balancing priorities: An importance–performance analysis of architectural heritage protection in China’s historical cities. Frontiers of Architectural Research, 14(4), 928–945. https://doi.org/10.1016/j.foar.2024.11.001
Cranmer, E. E., Tom Dieck, M. C., and Jung, T. (2023). The role of augmented reality for sustainable development: Evidence from cultural heritage tourism. Tourism Management Perspectives, 49, 101196. https://doi.org/10.1016/j.tmp.2023.101196.
Guo, S., Jang, K. M., et al. 2025. Urban visual uniqueness: A landmark-free framework to quantify city’s identity and distinctiveness from everyday scenes. Computers, Environment and Urban Systems, 122, 102351. https://doi.org/10.1016/j.compenvurbsys.2025.102351.
Hu, Y., Lin, F., Dong, Q., and Ahn, Y.-J. 2024. Exploring cultural and heritage attributes at Mount Yunqiu, China, using importance–performance analysis. Sustainability, 16(13), 5431. https://doi.org/10.3390/su16135431.
Jiang, S., and Liu, J. 2024. Comparative study of cultural landscape perception in historic districts from the perspectives of tourists and residents. Land, 13(3), 353. https://doi.org/10.3390/land13030353.
Kalla, M., and Metaxas, T. 2024. Cultural and heritage tourism, urban resilience, and sustainable development: Comparative analysis of the strategies of Athens and Rome. Journal of Sustainability Research, 6(4), e240073. https://doi.org/10.20900/jsr20240073
Li, Z., and Kluensuwan, P. 2024. Interpretation and innovation of traditional cultural symbols in urban tourism landscape design. Educational Administration: Theory and Practice, 30(5), 1704–1714. https://doi.org/10.53555/kuey.v30i5.3152.
Lv, D., Qin, S., Sun, R., Jiang, X., Cheng, R., and Sun, W. 2025. The Impact of Natural and Cultural Landscape Quality on Attachment to Place and the Intention to Recommend Tourism in a UNESCO World Heritage City. Land, 14(7), 1405. https://doi.org/10.3390/land14071405.
Mandanipour, Y. and Heydari, A. A. 2024. The role of urban elements and symbols in the development of urban tourism. (e199921). Environmental science and geography, 9(1), e199921. https://www.geo2.ir/article_199921.html?lang=en. (In Persian)
Patria, A. H. A., Hussain, M. R. M., and Tukiman, I. 2024. Cultural imageability on urban identity: A systematic literature review. International Journal of Research and Innovation in Social Science, 8(16), 57–67. https://doi.org/10.47772/IJRISS.2024.816SCO004.
Rosário, J. F. do, Severino, F. S., Nunes, S., Raposo Santos, Z., Costa, T., and Calisto, M. L. 2024. An Importance–Performance Analysis approach to a tourism destination: The case of Lisbon Metropolitan Area, Portugal. In Proceedings of the 7th International Conference on Tourism Research 2024 (82–91). https://doi.org/10.34190/ictr.7.1.2098.
Rozman Cafuta, M. 2022. Framing the tourist spatial identity of a city as a tourist product. International Journal of Tourism Cities, 10(1), 39–52. https://doi.org/10.1108/IJTC-06-2022-0151.
Sami, E., karbasi, P., Vaezi, M. and Derakhshani, K. 2023. The Evaluation of Knowledge-based Urban Developmental Potentials in Tourism (Case Study of the Township of Maragheh). Geography (Regional Planning), 13(50), 380-390. https://doi.org/10.22034/jgeoq.2023.289545.3125. (In Persian)
Sarvar, H., Kashani Asl, A. and Salahi, V. 2025. Urban Tourism Development strategies of Maragheh with Emphasis on Urban symbols and signs. Geographical Engineering of Territory, 8(4), 119-142. https://doi.org/10.22034/jget.2023.391075.1484. (In Persian)
Sheikhinasab, M, Azani, M, Mehdi Momeni, M. M. and Mohammadi Dehcheshmeh, M. 2021. The Analysis of Factors Affecting the Reconstruction of Historical Textures from the Perspective of Tourism Development. Geography and Urban Space Development, 8(1), 123-144 https://doi.org/10.22067/jgusd.2021.48366.0. (In Persian)
Soleymanian, S. and Fanni, Z. 2021. Assessing the Affecting Factors on Tourism in the Historical Context with the Approach of Culture- Base Regeneration (Case Study: Babolsar city). Tourism Management Studies, 16(53), 265-292. https://doi.org/10.22054/tms.2021.51575.2301. (In Persian)
Song, H., Chen, J., and Li, P. 2025. Decoding the cultural heritage tourism landscape and visitor crowding behavior from the multidimensional embodied perspective: Insights from Chinese classical gardens. Tourism Management, 110, 105180. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2025.105180
Torabi, Z.-A., Rezvani, M. R., Hall, C. M., Davani, P., and Bakhshaei, B. (2025). Place identity and environmental conservation in heritage tourism: Extending the theory of planned behavior to Iranian rural heritage villages. Tourism and Hospitality, 6(3), 150. https://doi.org/10.3390/tourhosp6030150.
Tüzel, F., and Pirselimoğlu Batman, Z. 2025. User satisfaction-based landscape planning in historical city centers: Bursa-Turkey. Humanities and Social Sciences Communications, 12, 1589. https://doi.org/10.1057/s41599-025-05967-6
UNESCO, UN Tourism, and UN-Habitat. 2024–2025. Urban Solutions: Culture-driven sustainable urban tourism. UNESCO.
Varesi, H, Vazin, N. and Azimi Kohanjani, M. 2023. The Impact of City Identity Factors on Tourism Development the Case Study of Shiraz city. urban tourism, 10(3), 15-31. https://doi.org/10.22059/jut.2023.350827.1080. (In Persian)
Wu, Y., Xu, J., Xiang, H., and others. 2025. Historical culture and tourist perception: A social network analysis of spatial structure and auspicious symbolism in Minnan village. NPJ Heritage Science, 13, 214. https://doi.org/10.1038/s40494-025-01784-x
Zeynali Azim, A, Moosavi, M, Zarbakhsh, F. and Mostafazadeh Bazargan, A. 2025. Investigating the Impact of Ethnic Tourism on Sustainable Tourism in Terms of Tourism Development in Tabriz City. Human Ecology, 3(9), 665-684. https://doi.org/10.22034/el.2025.499874.1046. (In Persian) | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 217 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 104 |
||