مدلسازی شاخص آسیبپذیری نرخ ارز: رویکردی نوین برای سنجش تابآوری و بررسی تحولات ساختاری بخشهای اقتصادی ایران (۱۳۸۳–۱۴۰۰) | ||
| اقتصاد و الگو سازی | ||
| دوره 16، شماره 2 - شماره پیاپی 62، شهریور 1404، صفحه 105-134 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/jem.2026.241289.2005 | ||
| نویسنده | ||
| امید ایزانلو* | ||
| دکترای اقتصاد، پژوهشگر مرکز پژوهش کاربردی اقتصادی اجتماعی قدر | ||
| چکیده | ||
| این پژوهش به تحلیل تحولات ساختاری آسیبپذیری ارزی بخشهای اقتصادی ایران در دوره زمانی ۱۳۸۳ تا ۱۴۰۰ میپردازد. با توجه به نوسانات مزمن نرخ ارز بهعنوان یکی از چالشهای پایدار اقتصاد ایران، شناسایی و پایش تغییرات نقاط ضعف ساختاری در برابر این شوکها ضرورت دارد. بر این اساس، تحقیق حاضر با بهرهگیری از رویکرد داده-ستانده و معرفی «شاخص آسیبپذیری ارزی» به سنجش حساسیت بخشها میپردازد. نوآوری اصلی پژوهش در دو بعد قابل تبیین است: نخست، تلفیق پویا و وزنی وابستگی وارداتی با نقش استراتژیک هر بخش در شبکه تولید داخلی (پیوندهای پیشین و پسین)؛ دوم، ارتقای دقت روششناختی از طریق همسانسازی طبقهبندی بخشها و بهکارگیری روش «تعدیل دوطرفه» برای محاسبه جداول به قیمتهای ثابت سال پایه ۱۳۹۰. یافتههای حاصل از دادههای واقعی نشان میدهد که کانون آسیبپذیری اقتصاد ایران طی این دوره دستخوش یک دگردیسی عمیق شده است؛ بهطوریکه از «صنایع مادر و زیرساختی» با پیوندهای داخلی گسترده در سال ۱۳۸۳، به سمت «بخشهای خدماتی و انرژی» در اواسط دهه ۹۰ و در نهایت به «تولیدکنندگان کالاهای سرمایهای و بادوام» در سال ۱۴۰۰ انتقال یافته است. نتایج سال ۱۴۰۰ حاکی از آن است که آسیبپذیری اقتصاد ایران، لزوماً ناشی از واردات مستقیم کالای نهایی نیست، بلکه از وابستگی شدید صنایع پیچیده به «گلوگاههای زنجیره تأمین داخلی» (پیوندهای پسین قوی) نشأت میگیرد. این تصویر شفاف از پویایی آسیبپذیری، ضرورت چرخش سیاستگذاری از «کنترل واردات» به سمت «مدیریت جریان تولید در حلقههای واسطهای و سرمایهای» را برجسته میسازد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اقتصاد ایران؛ آسیبپذیری ارزی؛ تحلیل داده-ستانده؛ تغییر ساختاری؛ پیوندهای پیشین و پسین | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Modeling the Exchange Rate Vulnerability Index: A Novel Approach for Assessing Resilience and Analyzing Structural Changes in Iran's Economic Sectors (2004–2021) | ||
| نویسندگان [English] | ||
| omid izanlo | ||
| Researcher, Qadr Center for Applied Socio-Economic Research | ||
| چکیده [English] | ||
| The present study analyzes the structural transformations in the exchange rate vulnerability of Iran’s economic sectors over the period 2004–2021 (1383–1400). Given that persistent exchange rate volatility remains one of the enduring challenges of the Iranian economy, identifying and monitoring structural weaknesses against such shocks is essential. Accordingly, this research employs an Input–Output (I–O) framework and introduces the Exchange Rate Vulnerability Index (ERVI) to measure sectoral sensitivity. The study’s primary innovation lies in two dimensions: First, it dynamically integrates weighted import dependency with the strategic role of each sector within the domestic production network (via backward and forward linkages). Second, it enhances methodological precision by harmonizing sectoral classifications and applying the Double Deflation method to convert I–O tables into constant 2011 (1390) prices. Empirical findings based on real-term data reveal that the core of economic vulnerability in Iran has undergone a profound transformation—shifting from basic and infrastructural industries with broad domestic linkages in 2004, toward service and energy sectors by the mid-2010s, and finally to producers of capital and durable goods by 2021. Results for 2021 indicate that Iran’s vulnerability does not necessarily stem from direct imports of final goods, but rather from the high dependence of complex industries on domestic supply-chain bottlenecks characterized by strong backward linkages. This dynamic landscape highlights the necessity for a policy shift from simple import controls toward managing production flows within the intermediate and capital‑goods segments of the economy. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Exchange Rate Vulnerability, Input-Output Analysis, Iranian Economy, Linkages, Structural Shift | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 96 |
||