بررسی تطبیقی تأثیرگذاری طراحی فضاهای شهری بر تعاملات اجتماعی شهروندان در شهر تبریز | ||
| فصلنامه علمی توسعه پایدار محیط جغرافیایی | ||
| مقاله 8، دوره 7، شماره 15، دی 1404، صفحه 87-104 اصل مقاله (1.73 M) | ||
| نوع مقاله: علمی - پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/sdge.2025.240828.1270 | ||
| نویسندگان | ||
| مسعود حق لسان* 1؛ وحید رحمانی2؛ داود خشنودی فر2 | ||
| 1گروه معماری و شهرسازی، واحد ایلخچی، دانشگاه آزاد اسلامی، ایلخچی، ایران | ||
| 2گروه شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران | ||
| چکیده | ||
| مقدمه: در دهههای اخیر، رشد سریع شهرنشینی و تغییرات فیزیکی در محیطهای شهری، تأثیر چشمگیری بر نحوه تعامل شهروندان در فضاهای عمومی و کیفیت ارتباطات اجتماعی گذاشته است. فضای شهری صرفاً بستر فعالیتهای روزمره نیست، بلکه نقشی کلیدی در شکلگیری هویت جمعی، حس تعلق و انسجام اجتماعی ایفا میکند. طراحی نامناسب فضاهای عمومی میتواند به کاهش تعاملات اجتماعی، افزایش انزوای فردی و تضعیف سرمایه اجتماعی در شهرها منجر شود. ازاینرو، بررسی تأثیر عناصر طراحی شهری بر تعاملات اجتماعی، گامی ضروری در جهت تحقق برنامهریزی شهری پایدار به شمار میآید. مطالعات متعدد در سطح ملی و بینالمللی، ابعاد فیزیکی، اجتماعی و ادراکی فضاهای شهری را موردبررسی قرار دادهاند. بررسی پژوهشها نشان دادهاند که ساختارهای فضایی متراکم و قابلفهم، زمینهساز تعاملات اجتماعی پویا هستند. هدف این پژوهش، بررسی تأثیر ویژگیهای طراحی فضایی بر میزان و نوع تعاملات اجتماعی در شهر تبریز است. این پژوهش با بهرهگیری از رویکردی سهگانه شامل مطالعات میدانی، تحلیل تصاویر ماهوارهای و مدلسازی دادههای مکانی با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS)، در پی یافتن پاسخ به این پرسش است که کدام ویژگیهای فیزیکی و فضایی، تعاملات اجتماعی را در انواع مختلف فضاهای شهری تسهیل یا محدود میکنند. این مطالعه از شاخصهای طیفی نظیر NDVI شاخص نرمالشده پوشش گیاهی و NDBI شاخص نرمالشده ساختوساز برای بررسی نقش پوشش گیاهی و تراکم ساختوساز در ارتقای فعالیتهای اجتماعی بهره میگیرد. مواد و روشها: روش تحقیق از نوع ترکیبی بوده و شامل گردآوری دادههای میدانی (پرسشنامه)، تحلیل تصاویر ماهوارهای (سنتینل و لندست) و ارزیابی مکانی با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی است. جامعه آماری شامل کلیه شهروندان استفادهکننده از چهار فضای شاخص شهری (پارک ائلگلی، میدان ولیعصر، بازار تبریز و خیابان شریعتی) است که بر اساس برآورد جمعیت فعال در این فضاها حدود 40,000 نفر تخمین زده شد. با استفاده از فرمول کوکران و با در نظر گرفتن سطح اطمینان 95٪ و سطح خطای 0.04 (دقت بیشتر) و در نظر گرفتن میزان پرسشنامههای مخدوش حجم نمونه 750 نفر تعیین شد و با استفاده از نرمافزار Spss تحلیل نتایج انجام شده است. نتایج و بحث: نتایج حاصل از مدلسازی معادلات ساختاری نشان داد که سه مؤلفه دسترسیپذیری (β=0.41)، پوشش سبز (β=0.37) و خوانایی فضایی (β=0.22) اثر معناداری بر ارتقا تعاملات اجتماعی دارند (R²=0.48). تصاویر ماهوارهای نشان دادند که پارک ائلگلی با ۶۵٪ پوشش سبز و شاخص اتصال ۰.۷۵، بالاترین سطح تعاملات را فراهم کرده، درحالیکه خیابان شریعتی با ۱۵٪ پوشش سبز و اتصال ۰.۴۵ عملکرد ضعیفتری داشته است. همچنین مشخص شد ۳۵٪ تعاملات اجتماعی به پیادهروی اختصاص داشته و پسازآن معاشرت دوستانه سهم بالاتری داشته و فعالیتهای فرهنگی کمترین میزان را به خود اختصاص دادهاند. نتیجهگیری: یافتههای این مطالعه نشان میدهد که طراحی فضایی و فیزیکی فضاهای شهری نقش مهمی در افزایش یا محدود کردن تعاملات اجتماعی بین شهروندان دارد. محیطهای شهری با سطوح بالای دسترسی، پوشش سبز و یکپارچگی فضایی - مانند پارک ائلگلی - بالاترین سطح تعامل اجتماعی را نشان دادند. برعکس، مناطق پراکنده و با تجهیزات ضعیف، مانند خیابان شریعتی، با تعامل محدود همراه بودند. ادغام دادههای میدانی با شاخصهای مشتق شده از ماهواره NDVI و NDBI اثربخشی ابزارهای سنجشازدور را در ارزیابی کیفیت اجتماعی-فضایی محیطهای شهری تأیید کرد. علاوه بر این، عوامل جمعیتشناختی مانند سن، جنسیت و امنیت درک شده بهطور قابلتوجهی بر الگوهای تعامل تأثیر میگذارند و باید در طراحی فضاهای عمومی در نظر گرفته شوند. نتایج این پژوهش میتواند مبنایی برای تصمیمگیریهای آگاهانه در برنامهریزی شهری قرار گیرد. این پژوهش نشاندهنده اهمیت استفاده از شواهد علمی در فرآیند تصمیمگیری است و میتواند به ایجاد یک محیط شهری پایدار و کارآمد منجر شود. درنتیجه، بهرهگیری از این نتایج در برنامهریزیهای شهری میتواند به تقویت زیرساختها و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان کمک کند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| طراحی شهری؛ تعاملات اجتماعی؛ تحلیل فضایی؛ تبریز | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A Comparative Study of the Impact of Urban Space Design on Citizens' Social Interactions in Tabriz | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Masoud Haghlesan1؛ Vahid Rahmani2؛ Davud Khoshnudifar2 | ||
| 1Department of Architecture and Urban Planning, Ilkhchi., Islamic Azad University, Ilkhchi, Iran. | ||
| 2Department of urban planning, Tabriz., Islamic Azad University, Tabriz, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Introduction: In recent decades, rapid urbanization and physical changes in urban environments have had a significant impact on how citizens interact in public spaces and the quality of social interactions. Urban space is not merely a setting for everyday activities, but also plays a key role in the formation of collective identity, a sense of belonging, and social cohesion. Inappropriate design of public spaces can lead to reduced social interactions, increased individual isolation, and weakening of social capital in cities. Therefore, examining the impact of urban design elements on social interactions is an essential step towards achieving sustainable urban planning. Numerous national and international studies have examined the physical, social, and perceptual dimensions of urban spaces. Research studies have shown that dense and legible spatial structures are the basis for dynamic social interactions. The aim of this study is to examine the impact of spatial design features on the amount and type of social interactions in the city of Tabriz. Using a three-pronged approach including field studies, satellite imagery analysis, and spatial data modeling using a Geographic Information Systems (GIS), this study seeks to answer the question of which physical and spatial features facilitate or constrain social interactions in different types of urban spaces. This study uses spectral indices such as NDVI (Normalized Difference Vegetation Index) and NDBI (Normalized Building Index) to examine the role of vegetation and building density in promoting social activities. Materials and Methods: The study adopts a mixed-methods approach and includes field data collection (questionnaire), analysis of satellite images (Sentinel and Landsat), and spatial assessment using a geographic information system. The statistical population includes all citizens using four representative urban spaces (El-Goli Park, Valiasr Square, Tabriz Bazaar, and Shariati Street), which was estimated to be about 40,000 people based on the estimated active population in these spaces. Using the Cochran formula and considering a confidence level of 95% and an error level of 0.04 (more accurate) and accounting for invalid or incomplete responses, the sample size was determined to be 750 people, and the results were analyzed using SPSS. Results and Discussion: The results of structural equation modeling in SmartPLS software show that the three components of accessibility (b=0.41), green cover (b=0.37), and spatial legibility (β=0.22) have a significant effect on the growth of social facilities (R²=0.48). Satellite images show that El Goli Park with 65% green cover and a connectivity index of 0.75 has the highest levels, while Shariati Street with 15% green cover and connectivity of 0.45 has a weaker performance. Also, 35% of social characteristics are allocated to walking, followed by socializing with the highest and cultural activities with the lowest. Conclusion: The findings of this study indicate that the spatial and physical design of urban spaces plays an important role in enhancing or limiting social interactions between citizens. Urban environments with high levels of accessibility, green cover, and spatial integrity—such as El Goli Park—showed the highest levels of social interaction. Conversely, sparse and poorly equipped areas, such as Shariati Street, were associated with limited interaction. The integration of field data with satellite-derived indices NDVI and NDBI indices confirmed the effectiveness of remote sensing tools in assessing the socio-spatial quality of urban environments. In addition, demographic factors such as age, gender, and perceived safety significantly influence interaction patterns and should be considered in the design of public spaces. The results of this study can serve as a basis for informed decision-making in urban planning. This study demonstrates the importance of using scientific evidence in the decision-making process and can lead to the creation of a sustainable and efficient urban environment. As a result, applying these findings can support infrastructure planning and improve urban livability and improve the quality of life of citizens. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Urban design, Social interactions, Spatial analysis, Tabriz | ||
| مراجع | ||
|
Abass, Z. I., & Tucker, R. (2021). Talk on the street: The impact of good streetscape design on neighbourhood experience in lowdensity suburbs. Housing, Theory and Society, 38(5), 567–587. https://doi.org/10.1080/14036096.2020.1734539
Amorim, L. M. D. E., Barros Filho, M. N. M., & Cruz, D. (2014). Urban texture and space configuration: An essay on integrating sociospatial analytical techniques. Cities, 39, 149–159. https://doi.org/10.1016/j.cities.2014.02.008
Balalye Oskui, A. & Jafari, P. (2022). Analysis of social interactions in the historical Bazaar of Tabriz with an emphasis on the physical aspect of space (Case Study: Saray-e Amir and Saray-e Dodari). Motaleate Shahri, 11(42), 87-102. doi: 10.34785/J011.2022.403 (In Persian)
Bonsu, K., & Bonin, O. (2023). Urban growth process in Greater Accra metropolitan area: Characterization using fractal analysis. Journal of Geovisualization and Spatial Analysis, 7(2), 1–15. https://doi.org/10.1007/s41651023001538
Chen, Y., Weng, Q., Tang, L., Liu, Q., & Fan, Y. (2023). Developing an intelligent cloud attention network to support global urban green spaces mapping. ISPRS Journal of Photogrammetry and Remote Sensing, 198, 197–209. https://doi.org/10.1016/j.isprsjprs.2023.02.005
Ghanbri, A. (2014). A Comparative Study of Urban Space Effect on Rate of Citizen Participation (Case Study: Neighborhoods of Tabriz. Journal of Geography and Planning, 18(48), 211-243.https://geoplanning.tabrizu.ac.ir/article_1806.html?lang=fa (In Persian)
Khaleghimoghaddam, N. (2023). Analyzing design factors affecting users' interactions in public spaces. Megaron, 18(4). https://megaronjournal.com/jvi.aspx?un=MEGARON-31384&volume=18&issue=4
Kim, H. J., Chae, B. K., & Park, S. B. (2018). Exploring public space through social media: An exploratory case study on the High Line New York City. Urban Design International, 23(4), 247–260. https://doi.org/10.1057/s4128901700576
Kumar, S., Yadav, A., Varshney, A., Shivani, S., & others. (2024). Comparative analysis of UNet models using ResNet34, InceptionV3, and VGG16 for the processing of satellite images. 2024 IEEE International Conference on Interdisciplinary Approaches in Technology and Management for Social Innovation (IATMSI), 1–6. https://doi.org/10.1109/IATMSI60426.2024.10502801
Lin, L., Di, L., Zhang, C., Middleton, G., & others. (2024). Modeling urban redevelopment: A novel approach using timeseries remote sensing data and machine learning. Geography and Sustainability, 5(2), 234–245. https://doi.org/10.1016/j.geosus.2024.02.003
Mohammadi Tahroodi, F., & Ujang, N. (2022). Engaging in social interaction: Relationships between the accessibility of path structure and intensity of passive social interaction in urban parks. ArchnetIJAR: International Journal of Architectural Research, 16(3), 515–532. https://doi.org/10.1108/ARCH0920210261
Mohammadian, M.; Motahar Darya, G. (2018). Investigating the relationship between urban environment quality and social relations among citizens of District of Tabriz Municipality. Urban Sociological Studies (Urban Studies), 8(26), 221-191.https://www.sid.ir/paper/513552/fa (In Persian)
Moulay, A., Ujang, N., Maulan, S., Ahmad, N., & others. (2023). Linking park utilisation and place attachment: Towards liveable neighbourhoods. Proceedings of the Institution of Civil Engineers: Urban Design and Planning, 176(3), 96–108. https://doi.org/10.1680/jurdp.22.00037 (In Persian)
Pajoohanfar, Mahdieh; Etesamian, Parisa. (2018). Investigating the impact of urban public spaces on the formation of citizens' social interactions. International Congress of Contemporary Architecture and Urban Planning in Islamic Countries. https://civilica.com/doc/809357 (In Persian)
Paydar, M., & Kamani Fard, A. (2021). The impact of legibility and seating areas on social interaction in the neighbourhood park and plaza. ArchnetIJAR: International Journal of Architectural Research, 15(3), 570–587. https://doi.org/10.1108/ARCH0220200024 (In Persian)
Rahimi, L.; & Jafari, F. (2018). The Measurement Of Livability Of Historical And Modern Commerical Spaces In The City Of Tabriz (Case Study: Tabriz Historic Bazaar And Crystal Tower). Journal Of Spatial Planning, 7(4 (27)), 41-56. SID. https://sid.ir/paper/223657/en (In Persian)
Roversi, R., & Longo, D. (2025). Regenerative and connective green cells to address fragmentation and climate change in cities: The TALEA project integrated solution. Sustainability, 17(1), 123. https://doi.org/10.3390/su17010123
Shen, Y., Karimi, K., Law, S., & Zhong, C. (2019). Physical copresence intensity: Measuring dynamic facetoface interaction potential in public space using social media checkin records. PLoS ONE, 14(2), e0212004. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0212004
Sheng, Q., Wan, D, & Yu, B. (2021). Effect of space configurational attributes on social interactions in urban parks. Sustainability, 13(14), 7805. https://doi.org/10.3390/su13147805
Sherwani, A. B., Maliki, H. T., & Mawlan, K. A. (2025). Spatiality of outdoor social activities in neighborhood urban spaces: An empirical investigation in Erbil city neighborhoods. Buildings, 15(1), 45. https://doi.org/10.3390/buildings15010045
Xin, C., Sylvie, V. D., Luyuan, L., & Pieter, U. (2020). Taking “social relations” as a cultural ecosystem service: A triangulation approach. Urban Forestry and Urban Greening, 55, 126834. https://doi.org/10.1016/j.ufug.2020.126834
Yu, X., & Lary, D. J. (2021). Cloud detection using an ensemble of pixelbased machine learning models incorporating unsupervised classification. Remote Sensing, 13(16), 3164. https://doi.org/10.3390/rs13163164
Zhang, F., Shao, Y., Huang, H., & Jupar, B. (2021). Review of urban remote sensing research in the last two decades. Shengtai Xuebao, 41(6), 2345–2360. https://doi.org/10.5846/stxb202004171054. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 232 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 75 |
||