شناسایی و اولویتبندی مخاطرات محیطی در سواحل جنوب ایران | ||
| فصلنامه علمی توسعه پایدار محیط جغرافیایی | ||
| مقاله 10، دوره 7، شماره 13، تابستان 1404، صفحه 110-129 اصل مقاله (663.21 K) | ||
| نوع مقاله: علمی - پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/sdge.2025.240546.1267 | ||
| نویسندگان | ||
| پروانه سبحانی* 1؛ افشین دانه کار2 | ||
| 1گروه محیطزیست، دانشگاه لرستان، دانشکده منابع طبیعی، خرمآباد، ایران. | ||
| 2گروه محیطزیست، دانشگاه تهران، دانشکده منابع طبیعی، کرج، ایران. | ||
| چکیده | ||
| پیشینه و هدف: امروزه مناطق ساحلی در سراسر جهان تحت تأثیر فشارهای اقتصادی محلی، محرکهای بیوفیزیکی و سیستمهای اجتماعی-اکولوژیک با مخاطرات فراوانی مواجه شدهاند که منجر به تهدید و نابودی این اکوسیستمهای طبیعی شده است. با توجه به اینکه سواحل همواره در معرض پیامدهای ناشی از وقوع مخاطرات محیطی و فعالیتهای مختلف انسانی هستند، شناسایی و ارزیابی این مخاطرات از اهمیت بالایی برخوردار است. براین اساس، انجام ارزیابی آسیبپذیری از طریق شناسایی فشارها و تهدیدات وارده به این اکوسیستمهای طبیعی، از مهمترین ابزارهای موجود برای انجام تصمیمگیری و ارائه راهکارهای مدیریتی مؤثر برای کاهش آثار نامطلوب و نیز دستیابی به هدف حفاظت از مناطق ساحلی محسوب میشود. در این راستا، نواحی ساحلی ایران یکی از مهمترین ذخایر زیستی و منابع تأمین کننده خدمات اکوسیستمی میباشند که لزوم شناسایی مخاطرات محیطی و حفظ و بهرهبرداری بهینه از این منابع امری ضروری است. روشها: پژوهش حاضر با تمرکز بر شرایط محیطزیستی نواحی ساحلی و کلیۀ عوامل تنشزا و مخاطرات محیطی که باعث بر هم زدن تعادل اکولوژیک و به خطر افتادن موجودیت و بقای این نواحی میشوند، مورد بررسی قرار گرفت. این پژوهش شامل سه مرحله میباشد که در مرحله اول به تشریح، تجزیهوتحلیل سیستمی و شناخت مخاطرات محیطی منطقه بر اساس روش DPSIR پرداخته شد. در مرحله دوم پژوهش به امتیازدهی مخاطرات محیطی شناخته شده در پنج طبقه خیلی زیاد، زیاد، متوسط، کم و خیلی کم (در دامنه عددی 1، 3، 5، 7 و 9) اقدام گردید و در مرحله سوم مخاطرات به روش TOPSIS مورد رتبهبندی و اولویتبندی قرار گرفت. در نهایت، بهمنظور پاسخ به تهدیدات محیطی شناسایی شده، به ارائه اقدامات کنترلی در راستای کاهش فشارها و عوامل تهدیدکننده در این مناطق پرداخته شد. یافتهها: همانطور که نتایج نشان داد، 60 عامل در وقوع مخاطرات محیطی در نواحی ساحلی جنوب ایران نقش دارند که 50 عامل دارای منشأ انسانی و 10 عامل از منشأ محیطی برخوردارند. نتایج حاکی از آن است که بیشترین وقوع مخاطرات محیطی در سواحل با منشأ عوامل انسانی است. مطابق نتایج وزندهی و اولویتبندی مخاطرات محیطی در منطقه، در بین معیارها بیشترین وزن مربوط به خشکسالی اقلیمی و هیدرولوژیک (تنش آبی) (0187/0) و کمترین وزن به تغییر در مسیر دلتاها و رودخانهها (065/0) اختصاص یافته است. همچنین عمدهترین مخاطرات محیطی با بیشترین رتبه به ترتیب شامل «خشکسالی اقلیمی و هیدرولوژیک (تنش آبی)»، «اثرات ناشی از توسعه فعالیتهای انسانی در مجاورت مناطق ساحلی»، «آلودگیهای ناشی از پساب آبشیرینکنها»، «آلودگیهای ناشی از کارگاههای لنجسازی و صنعتی در مجاور ساحل»، «گردشگری خارج از ظرفیت»، «صید غیرمجاز (ترال)» و «تغییر در رژیم بارشها» میباشد. نتیجهگیری: مطابق نتایج بهدست آمده از این مطالعه، توسعهی فعالیتهای انسانی و تداوم در شدت وقوع مخاطرات محیطی میتواند سبب افزایش آسیبپذیری و پیامدهای جبرانناپذیری در مناطق ساحلی جنوب کشور شود. براین اساس، کنترل این مخاطرات مستلزم برنامهریزی راهبردی و راهکارهای مدیریتی در این مناطق است. نتایج این پژوهش میتواند با ارائهی گسترهای از مخاطرات محیطی و درجهی مخاطره پذیر بودن سواحل کشور، به تصمیمگیران و برنامهریزان در تدوین برنامهای مدیریتی و نیز اتخاذ اقداماتی راهبردی در این مناطق کمک کند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| مخاطرات محیطی؛ مدل DPSIR؛ روش TOPSIS؛ سواحل جنوبی کشور | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 309 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 451 |
||