جایگاه آموزههای اخلاقی مولانا در کتب درسی فارسی دوره ابتدایی | ||
| مطالعات میان رشته ای اخلاق | ||
| دوره 1، شماره 1، فروردین 1404، صفحه 243-260 اصل مقاله (1.41 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/jiethics.2025.241142.1020 | ||
| نویسندگان | ||
| مجید کهرازهی* 1؛ جمیله علم الهدی2؛ مهناز تبرایی3 | ||
| 1دانشجوی دکتری مدیریت آموزش عالی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید بهشتی تهران، ایران | ||
| 2گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید بهشتی تهران، ایران. | ||
| 3دکتری فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه هنر تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| جلالالدین محمد بلخی، ملقب به مولانا، از نامآورترین شاعران و عارفان قرن هفتم هجری است که آموزههای اخلاقی و معنوی او جایگاهی برجسته در فرهنگ ایرانی و اسلامی دارد. آشنایی دانشآموزان با مفاهیم اخلاقی و انسانی موجود در آثار مولانا میتواند نقش مهمی در پرورش شخصیت و رشد فضایل اخلاقی آنان داشته باشد؛ ازاینرو، پژوهش حاضر با هدف بررسی میزان حضور و جایگاه آموزههای اخلاقی مولانا در کتب درسی فارسی دوره ابتدایی انجام شده است. روش پژوهش کیفی و از نوع تحلیل محتوا است. جامعۀ مورد مطالعه، شامل کتابهای فارسی پایههای اول تا ششم ابتدایی بوده و تمامی متون این کتابها بهصورت کامل مورد تحلیل قرار گرفتهاند. واحد تحلیل، کلیۀ پاراگرافها و بخشهایی از متون بود که بهگونهای مستقیم یا غیرمستقیم به شخصیت مولانا و آموزههای اخلاقی او اشاره داشتند. یافتهها نشان داد که میزان توجه به آموزههای اخلاقی مولانا در کتب فارسی ابتدایی در سطح مطلوبی نیست؛ در این میان، کتاب فارسی پایۀ ششم بیشترین میزان توجه را داشته، درحالیکه در پایههای اول تا سوم هیچ اشارهای مشاهده نشده است. این نتایج بیانگر ضرورت بازنگری در محتوای کتابهای فارسی دوره ابتدایی بهمنظور ایجاد توازن میان آموزش مهارتهای زبانی و تقویت مفاهیم اخلاقی برگرفته از آثار مولانا است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| مولانا؛ آموزههای اخلاقی؛ کتب درسی فارسی؛ تحلیل محتوا؛ دوره ابتدایی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Place of Ethical Teachings of Molana In Elementary School Persian Textbooks | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Majid Kahrazahi1؛ Jamileh Alamolhoda2؛ Mahnaz Tabarai3 | ||
| 1PhD student in Higher Education Management, Faculty of Educational Sciences and Psychology, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran | ||
| 2Department of Educational Sciences, Faculty of Educational Sciences and Psychology, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran. | ||
| 3PhD in Philosophy and Islamic Theology, Tehran University of Art, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Introduction: To become familiar with moral teachings, it is essential to pay attention to the works of great Persian writers. One of these greats of Persian literature is Jalaluddin Muhammad Balkhi, nicknamed Maulana the mystic and a famous and renowned poet of the seventh century AH who enjoys a global status and prestige. The use of Maulana's moral teachings in his works, which are inspired by religious sources, plays an important role in developing human characteristics and promoting the dignity of individuals and can contribute to the perfection of society. In the Masnavi, Maulana teaches moral concepts using the Quran and Hadith as well as parables, and his comprehensive and humane educational views are consistent with modern educational methods. Studying Maulana's works, which contain moral themes in the form of stories and poems, can change people's attitudes and behaviors and have positive effects on their lives. These works are full of life lessons and their study is essential for everyone and should start in schools. Moral teachings in Iran are usually found in the form of stories, works of art, literature, and historical biographies. One of the most important ways to convey moral values and teachings to students is through the use of explicit and implicit content, such as textbooks. Uncluding Maulana’s moral teachings in elementary Persian textbooks in simple language and in the form of stories, poems, and parables can help strengthen social ethics and develop children’s emotional personality. In fact, moral teachings are good human values and behaviors that, in simple language and in the form of stories and parables, help to form a healthy social and moral personality and behavior. The present study examined the place of Maulana’s moral teachings in elementary Persian textbooks. In this study, the most important expected moral teachings were extracted from both the national curriculum and research backgrounds. Method: The research method is qualitative in nature and is a type of content analysis. The application of the content analysis method is to examine the explicit content of the messages in a text and describe its features. Content analysis is a suitable method for answering questions about the content of a message. The population under study included Persian books from the first to the sixth grade of elementary school. The content of all these books was examined. The unit of analysis was all paragraphs and sections of the book, which were studied with the aim of examining texts and parts of Rumi's personality and his works. The data collection tool was also the use of a summary checklist and a descriptive qualitative content analysis method was used to analyze these cases. Findings: The findings and analyses indicated that the position of Maulana's moral teachings in Persian textbooks is not at a desirable level. In a general comparison, the sixthgrade Persian textbook paid more attention to Maulana's moral teachings than other grades. While the fourth and fifth grade Persian textbooks paid attention only once, the first grade Persian (first, second, and third grade Persian) did not pay any attention to these teachings. Based on these findings, the level of attention to Malana's moral teachings in Persian textbooks for the primary school is not desirable due to important reasons such as the lack of textbook pages, multiple educational goals, and the inadequacy of these teachings with the understanding of learners. Therefore, considering the important role of moral teachings in the development of individual personalities and the existence of numerous moral challenges in society, it is necessary to give more attention and value to these teachings by prioritizing them appropriately in textbooks. Discussion: Based on the findings, the treatment of Maulana's moral teachings in elementary school Persian textbooks is not at a desirable level. The authors of these texts consider the reduction in the number of lessons and pages as the reason for not using these teachings more. In general, the content of elementary school Persian textbooks needs to be revised to establish a balance between moral concepts and learning basic skills, and to improve students' moral awareness based on Maulana's moral teachings. To optimally use the works of the great Persian writers such as Maulana, one should not be satisfied with the content of textbooks alone, but teachers and other education professionals should cover possible gaps in the curriculum content with various other educational programs. Also, using children's storybooks in free programs and class assignments, and utilizing Maulana's teachings in school morning and afternoon programs, along with holding practical workshops by expert teachers, can help students become more familiar with these teachings. As a suggestion for future research, researchers can examine the place of Maulana's moral teachings in other books or in Persian books of other educational levels. It is also suggested to examine the moral teachings of other scholars and great Persian writers in different books. Finally, it should be noted that issues such as limitations in generalizing the results, researcher bias in content analysis, and lack of precise determination of the boundaries of content analysis due to sample dispersion are among the most important limitations of the research. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Molana, moral teachings, ethics, textbooks, Persian, content analysis | ||
| مراجع | ||
|
اشرفزاده، رضا؛ نارویی، مسعود (1395). پیامهای انسانساز عرفان عطار و مولانا برای بشر امروز. فصلنامه تخصصی زبان و ادبیات فارسی، 12(5): 161-143. https://journals.iau.ir/article_528081.html
اکبری، منوچهر؛ حاجیاننژاد، علیرضا؛ صابری، نورمحمد (1398). تربیت و آموزش از منظر آموزههای اخلاقی مثنوی. آموزش در علوم انتظامی، 6(21): 120-93. https://sid.ir/paper/522600/fa
اکبری شِلدره، فریدون؛ نجفی پازکی، معصومه؛ محمدی، راحله (1393). کتاب معلم (راهنمای تدریس) فارسی چهارم دبستان. چاپ اول. تهران: سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشى، وزارت آموزش و پرورش.
برنامه درسی ملی جمهوری اسلامی ایران. (1391). تهران: شورای عالی آموزش و پرورش، وزارت آموزش و پرورش.
بهاروند، محسن, سپهوندی، مسعود؛ حیدری، علی (1400). مقایسه مصادیقی از حکمت عملی در اشعار سنایی و مثنوی مولوی. پژوهشنامه ادب غنایی دانشگاه سیستان و بلوچستان، 19(36): 96-77.
پرستگاری، سهیلا؛ معرفت، لاله (1391). تأثیرپذیری مثنوی مولانا از نهجالبلاغه، متنشناسی ادبی فارسی، 4(4): 68-53. https://rpll.ui.ac.ir/article_19342.html
جهانبخشی، حیدرعلی (1403). روشهای تربیت اخلاقی در مثنوی معنوی. مطالعات ادبی دینی، 1(1): 79-52.
جهانداری، رمضان؛ علوی، سیدحمیدرضا؛ امیری خراسانی، احمد (1399). مبانی خداشناسی مولانا و دلالتهای آن در تربیت عاطفی (اصول و روشها)، پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، 28(48): 213-189.
حاتمی، مجید (1403). بررسی آموزههای اخلاقی در متون آموزشی فارسی با تأکید بر آثار سعدی و مولانا. سومین کنفرانس بینالمللی پژوهشهای مدیریت، تعلیم و تربیت در آموزش و پرورش، تهران.
خادمی، ملوک؛ مهرولی، فاطمه (1394). بررسی قصهگویی قرآن بهعنوان روشی فعال درآموزش اخلاق. تربیت اسلامی، 10(20): 71-51. https://islamicedu.rihu.ac.ir/article_547.html
دهقانی، شهلا؛ بلندهمتان، کیوان (1396). تربیت اخلاقی مبتنی بر ادبیات داستانی: تحلیل محتوای کتابهای درسی دوره ابتدایی. نظریه و عمل در برنامه درسی، 5(10): 23-5.
سرمد، زهره؛ بازرگان، عباس؛ حجازی، الهه (1399). روشهای تحقیق در علوم رفتاری. چاپ سی و چهارم. تهران: نشر آگه. https://www.gisoom.com/book/1319670
شادمنامن، محمدرضا؛ ملکیداعم، فاطمه (1394). آموزههای اخلاقی در مثنوی معنوی. رشد آموزش زبان و ادب فارسی، 29(1): 64-62. https://www.roshdmag.ir/fa/article/14412
شالچی، سیمین (۱۳۹۶). بررسی آموزههای اخلاقی مولانا در مثنوی معنوی. سومین همایش متنشناسی ادبی (نگاهی نو به آثار مولانا)، تهران. https://civilica.com/doc/639612/
عابدینی بلترک، میمنت (۱۳۹۹). بررسی جایگاه تربیت اخلاقی در کتابهای درسی دوره ابتدایی؛ مطالعهای از نوع تحلیل محتوا، پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، ۲۸(۴۸): 187-171.
عقیلی، سید رمضان (1400). تحلیلی بر وضعیت ارزشهای اخلاقی در کتب درسی دوره ابتدایی: روش آنتروپی شانون، نشریه تربیت اسلامی، ۱۶(۳۵): 164-143.
غلامی، منظر (1400). بررسی برنامه درسی مقطع ابتدایی در نظام آموزشی ایران بر اساس جایگاه تربیت اخلاقی. پیشرفتهای نوین در روانشناسی، علوم تربیتی و آموزش و پرورش، 4(41): 181-169.
گلشن، امین؛ صادقزاده بلیل، نیما؛ نوبخت، محسن (1403). بررسی میزان توجه به شاخصهای تربیت اخلاقی در کتابهای فارسی دوره ابتدایی. پژوهش در آموزش زبان و ادبیات فارسی، 5(3): 90-73.
لیاقتدار، محمدجواد؛ میرمسیب، زهرا (1402). بررسی برنامه درسی اخلاقمحور مدارس ابتدایی ژاپن، نمونهای برای بهبود آموزش اخلاقی در ایران. مطالعات آموزشی و مدرسهای، 12(3): 455-425.
ملکپور، علی؛ حسومی، طاهره (1389). بررسی و نقد آموزههای اجتماعی در اندیشه مولانا. پژوهش اجتماعی، 3(7): 119-97. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1194686
مهرداد، ندا؛ حقدوست اسکویی، سیده فاطمه؛ سیدفاطمی، نعیمه سادات؛ رضایی، محبوبه؛ ابراهیمی، حسین (1394). تحلیل محتوای کیفی. چاپ اول، تهران: انتشارات بشری.
ولیپور، عبداله؛ بیدار دیزجیکان، ویدا (1401). بررسی آموزههای تربیتی در کتابهای فارسی دوره ابتدایی. هفتمین کنفرانس ملی نوآوری و پژوهش در مدیریت، روانشناسی و آموزش، تهران.
https://civilica.com/doc/1657382/
Nishino, M. (2017). The challenge of developing meaningful curriculum initiatives for moral education in Japan. Journal of Moral Education, 46(1), 46-57. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 191 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 118 |
||