سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه شهید بهشتی

بهادران باغبادرانی, آزاده, شجری, هوشنگ, ترابی, تقی. (1404). شناسایی و اعتباریابی موانع و بسترهای اجرای موفق خصوصی‌سازی بوسیله‌ی صندوق‌های قابل معامله در بورس(ETF). , 15(2), 125-148. doi: 10.48308/jfmp.2025.241275.1524
آزاده بهادران باغبادرانی; هوشنگ شجری; تقی ترابی. "شناسایی و اعتباریابی موانع و بسترهای اجرای موفق خصوصی‌سازی بوسیله‌ی صندوق‌های قابل معامله در بورس(ETF)". , 15, 2, 1404, 125-148. doi: 10.48308/jfmp.2025.241275.1524
بهادران باغبادرانی, آزاده, شجری, هوشنگ, ترابی, تقی. (1404). 'شناسایی و اعتباریابی موانع و بسترهای اجرای موفق خصوصی‌سازی بوسیله‌ی صندوق‌های قابل معامله در بورس(ETF)', , 15(2), pp. 125-148. doi: 10.48308/jfmp.2025.241275.1524
بهادران باغبادرانی, آزاده, شجری, هوشنگ, ترابی, تقی. شناسایی و اعتباریابی موانع و بسترهای اجرای موفق خصوصی‌سازی بوسیله‌ی صندوق‌های قابل معامله در بورس(ETF). , 1404; 15(2): 125-148. doi: 10.48308/jfmp.2025.241275.1524

شناسایی و اعتباریابی موانع و بسترهای اجرای موفق خصوصی‌سازی بوسیله‌ی صندوق‌های قابل معامله در بورس(ETF)

چشم انداز مدیریت مالی
مقاله 6، دوره 15، شماره 2 - شماره پیاپی 50، 1404، صفحه 125-148    اصل مقاله (1.54 M)
نوع مقاله: علمی - پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/jfmp.2025.241275.1524
نویسندگان
آزاده بهادران باغبادرانی1؛ هوشنگ شجری* 2؛ تقی ترابی3
1گروه مدیریت صنعتی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2گروه اقتصاد، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.
3گروه اقتصاد، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
چکیده
چکیده

هدف: خصوصی‌سازی دارایی‌های دولتی از طریق صندوق‌های قابل معامله در بورس به عنوان روشی نوین، توجه کشورهای بسیاری را به خود جلب کرده است و اغلب از آن به‌عنوان ابزار دموکراتیک‌سازی اقتصاد یاد می‌شود. به‌کارگیری این شیوه باعث افزایش عمق بازار سرمایه و رونق بورس خواهد شد و زمینه توسعه اقتصادی و رفاه اجتماعی را فراهم می‌نماید. هدف این پژوهش شناسایی موانع و بسترهای حیاتی در اجرای موفق این شیوه از خصوصی‌سازی است. در اجرای فرآیند خصوصی-سازی امکان بهره‌مندی از شیوه‌های مختلف وجود دارد که ازجمله‌ی آن می‌توان به ظرفیت بورس و ابزارهای مختلف آن اشاره نمود. صندوق‌های قابل معامله (ETF) به‌عنوان یکی از روش‌های نوین خصوصی‌سازی، امکان مشارکت عموم مردم در فرآیند خصوصی‌سازی را فراهم می‌آورند و به رونق بیشتر بازار سرمایه کمک می‌نماید. بااین‌حال به علت نوظهور بودن صندوق‌های(ETF) و نوین بودن استفاده از آن در فرآیند خصوصی‌سازی، لازم است قبل از استفاده از این شیوه در کشور، این ابزار موردمطالعه دقیق قرار گیرد؛ چراکه اجرای موفق این مدل مستلزم وجود بسترهای مناسب و رفع موانع ساختاری، قانونی و اجرایی است. پژوهشگران به این باورند که اگرچه بورس اوراق بهادار و ابزارهای مالی نوین مانند ETF پتانسیل بالایی برای تحول در فرآیند خصوصی‌سازی دارند، اما بدون رفع چالش‌های مرتبط، ممکن است نتایج مطلوب حاصل نشود؛ لذا این مقاله به بررسی این موانع و بسترهای حیاتی می‌پردازد تا کمکی جهت پر کردن خلأ مطالعاتی در این زمینه باشد.

روش: روش تحقیق به‌صورت ترکیبی (کیفی-کمی) طراحی‌شده است. در مرحله اول، با استفاده از روش کیفی تحلیل مضمون و انجام مصاحبه‌های نیمه ساختاریافته با ۲۰ تن از خبرگان حوزه اقتصاد، مالی و بورس، مجموعه‌ای از موانع و بسترهای کلیدی شناسایی شد. در مرحله دوم، به‌منظور اعتبارسنجی و اولویت‌بندی یافته‌های کیفی، از روش دلفی فازی و توزیع پرسشنامه میان ۱۷ خبره استفاده شد. این رویکرد ترکیبی به تقویت اعتبار نتایج و دستیابی به یافته‌های معتبر و قابل‌اتکا کمک شایانی کرد.

یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مهم‌ترین مانع در اجرای موفق خصوصی‌سازی از طریق صندوق‌های ETF، دست‌اندازی‌های گسترده دولت در اقتصاد و بازار سرمایه است. دخالت دولت به اشکال مختلف ازجمله دخالت در اقتصاد، دخالت در قیمت سهام، دخالت در مدیریت شرکت‌های خصوصی‌شده، و همچنین حضور غیرمستقیم دولت از طریق سهامداری شرکت‌های دولتی در صندوق‌هاست که می‌تواند استقلال عملکردی صندوق‌ها را تضعیف کند. در کنار آن سطح دانش و آگاهی پایین سرمایه‌گذاران، ریسک سرمایه‌گذاری را افزایش داده است. عدم تقارن اطلاعاتی، مدیریت سود، سطح پایین آگاهی و دانش مدیران مالی به‌ویژه در مورد بورس، مانع بزرگی بر سر راه موفقیت این مدل محسوب می‌شود. در مقابل، یافته‌ها بیانگر آن است که فراهم کردن بسترهای مناسب می‌تواند تأثیر بسزایی در موفقیت این مدل داشته باشد.ایجاد بسترهای مرتبط با صندوق‌های قابل معامله ازجمله سهولت انجام معاملات با ETF، تنوع بالای ترکیب دارایی‌ها، دانش و آگاهی مدیران صندوق‌ها، حجم ورود سرمایه به صندوق‌ها، امنیت صندوق‌ها و نظارت سازمان بورس و قدرت نقدشوندگی بالا در صندوق‌های ETF در کاهش ریسک سرمایه‌گذاران و افزایش جذب سرمایه‌گذاران و موفقیت روش بیشترین اثر را دارد.

نتیجه‌گیری: پژوهش بر این نکته تأکید دارد که اجرای موفق مدل خصوصی‌سازی از طریق ETF مستلزم یک رویکرد جامع و نظام‌مند است. این رویکرد باید شامل اصلاحات قانونی برای کاهش دخالت‌های غیرضروری دولت، توسعه فرهنگ سرمایه‌گذاری و آموزش عمومی، تقویت شفافیت و نظارت مستقل، و همچنین تربیت نیروی متخصص در حوزه مدیریت صندوق‌های سرمایه‌گذاری باشد. این پژوهش با شناسایی دقیق موانع و بسترهای موفقیت، گامی مهم در جهت تدوین سیاست‌های آگاهانه و مبتنی بر شواهد در حوزه خصوصی‌سازی از طریق ابزارهای نوین مالی برداشته و به‌عنوان مرجعی مفید برای سیاست‌گذاران، نهادهای ناظر و پژوهشگران اقتصادی ارائه می‌شود.
کلیدواژه‌ها
بورس اوراق بهادار؛ تحلیل مضمون؛ خصوصی‌سازی؛ دلفی فازی؛ صندوق قابل معامله
عنوان مقاله [English]
Identification and Validation of Barriers and Enabling Factors for Successful Implementation of Privatization through Exchange-Traded Funds (ETFs)
نویسندگان [English]
Azadeh Bahadoran Baghbadorani1؛ hushang shajari2؛ taghi torabi3
1Department of Industrial Management, SR.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2Department of Economics, Faculty of Management and Economics, University of Isfahan, Isfahan, Iran
3Department of Economics, SR.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده [English]
Abstract

Introduction: Privatization of state-owned assets through Exchange-Traded Funds (ETFs) has emerged as a novel approach, attracting significant attention from numerous countries. This method is often regarded as a tool for democratizing the economy, enabling broader public participation in the privatization process. Implementing this approach can enhance capital market depth, stimulate stock market activity, and create favorable conditions for economic development and social welfare. The primary objective of this study is to identify the critical barriers and enabling conditions necessary for the successful implementation of this privatization model. While various methods can be employed in the privatization process, leveraging the capacity of stock exchanges and their financial instruments particularly ETFs offers a modern and inclusive pathway. ETFs facilitate widespread public involvement in privatization and contribute to the dynamism of capital markets. However, given the relatively nascent nature of ETFs and their innovative application in privatization, it is essential to conduct a thorough examination of this instrument before its adoption at the national level. Successful implementation of this model requires the establishment of appropriate structural, legal, and operational frameworks and the removal of existing impediments. The researchers emphasize that although capital markets and modern financial tools such as ETFs hold substantial potential to transform privatization, desired outcomes may not be achieved without addressing associated challenges. Therefore, this paper aims to investigate these critical barriers and enablers to help fill a significant gap in the existing literature.

Method: The study employs a mixed-methods (qualitative-quantitative) research design. In the first phase, a qualitative approach using thematic analysis was applied. Semi-structured interviews were conducted with 20 experts from the fields of economics, finance, and capital markets to identify key barriers and facilitating factors. In the second phase, to validate and prioritize the qualitative findings, a fuzzy Delphi method was employed, and a structured questionnaire was distributed among 17 domain experts. This integrated approach significantly enhanced the credibility and reliability of the research outcomes.

Results and Discussion: The findings reveal that the most significant barrier to the successful implementation of ETF-based privatization is extensive governmental interference in the economy and capital markets. This interference manifests in various forms, including direct intervention in economic affairs, manipulation of stock prices, involvement in the management of privatized firms, and indirect influence through state-owned enterprises holding major stakes in ETFs factors that can undermine the operational independence of such funds. Additionally, low levels of investor knowledge and awareness increase perceived investment risk. Information asymmetry, earnings management practices, and insufficient financial literacy particularly among financial managers and fund administrators are also identified as major obstacles to the success of this model. Conversely, the findings indicate that establishing appropriate enabling conditions can have a substantial positive impact on the success of the ETF privatization model. Key enablers include: ease of trading ETFs, high diversification of asset portfolios, expertise and awareness of fund managers, sufficient capital inflow into funds, fund security, effective oversight by the stock exchange regulatory body, and high liquidity of ETFs. These factors collectively reduce investment risk, enhance investor confidence, and significantly improve the attractiveness and effectiveness of the privatization method.

Conclusion: The study emphasizes that the successful implementation of ETF-based privatization requires a comprehensive and systematic approach. This approach must encompass legal reforms to minimize unnecessary government intervention, the development of an investment-oriented culture through public education, enhanced transparency and independent oversight, and the training of specialized human capital in investment fund management. By precisely identifying critical barriers and success factors, this research represents a significant step toward evidence-based policymaking in the field of financial innovation and privatization. It serves as a valuable reference for policymakers, regulatory bodies, and academic researchers aiming to design effective and inclusive privatization strategies.
کلیدواژه‌ها [English]
Stock Exchange, Thematic Analysis, Privatization, Fuzzy Delphi, Exchange-Traded Fund
مراجع
  1. Amiruddin, N. S., Omar, R., Tazli, U. N. A., & Abdullah, N. (2025). Fuzzy Delphi method for project approach module in early science for children. Journal of Education and Learning (EduLearn), 19(4), 2166-2174.
  2. Almashhour, R., & Alzaatreh, A. (2025). Identifying building structure factors for urban heat mitigation: a hybrid methodology using Fuzzy Delphi Method and Confirmatory Factor Analysis. International Journal of Sustainable Energy, 44(1).
  3. Bahadoran baghbadorani,A., Abdolbaghi ataabadi,A,& Janati meshkati,A. (2018). Miss pricing, continuation of arbitrage and returns of Exchange Traded Funds in Iran, Financial Management Perspective, 8(23), 105-126.
  4. Beck, M., & Watterson, A. (2022). Privatization and Multi-Fatality Disasters: A Causal Connection Exposing Both Worker and Citizen Health and Safety Failures in the UK?. International journal of environmental research and public health, 19(20), 13138.
  5. Ben-David, I., Franzoni, F., Kim, B., & Moussawi, R. (2023). Competition for Attention in the ETF Space. The Review of Financial Studies, 36(3), 987-1042.
  6. Bhojraj, S., Mohanram, P., & Zhang, S. (2020). ETFs and information transfer across firms. Journal of Accounting and Economics, 70(2-3), 101336.
  7. Chau, Y., Todorov, K., & Yegen, E. (2025). ETFs as a disciplinary device (No. 1261). Bank for International Settlements.
  8. Curi, C., Mancuso, P., & Scarpa, A. (2025). State-Owned Enterprises: A Bibliometric Review and Research Agenda. Finance Research Letters, 106749.‏
  9. Duffy, J., Friedman, D., Rabanal, J. P., & Rud, O. A. (2024). The Impact of Exchange-Traded Fund Index Inclusion on Stock Prices. Management Science.
  10. El Kalak, I., Gounopoulos, D., & Tosun, O. K.)2024). Etfs Ownership and Firms’ Delisting. Available at SSRN 4770610.‏ https://dx.doi.org/10.2139/ssrn.4770610.
  11. Estrin, S., Nuti, D. M., & Uvalic, M. (2023). The impact of investment funds on corporate governance in mass privatization schemes: Czech Republic, Poland and Slovenia. In Collected Works of Domenico Mario Nuti, Volume I: Socialist Economic Systems and Transition (pp. 475-511). Cham: Springer International Publishing.
  12. Halpin, S. N. (2024). Inter-coder agreement in qualitative coding: Considerations for its use. American Journal of Qualitative Research, 8(3), 23-43.
  13. Ilham, R. N., Arliansyah, A., Juanda, R., Sinta, I., Multazam, M., & Syahputri, L. (2022). Application Of Good Corporate Governance Principles In Improving Benefits Of State-Owned Enterprises (An Emperical Evidence From Indonesian Stock Exchange At Moment Of Covid-19). International Journal of Economic, Business, Accounting, Agriculture Management and Sharia Administration (IJEBAS), 2(5), 761-772.
  14. Jafarpoor, M. (2021). Investigating the Differences and Commonalities of Privatization in Iran and Selected Countries. Commercial Surveys, 19(107), 39-62. doi: 10.22034/bs.2021.246801.
  15. Jiang, J., Richards, J., Huser, R., & Bolin, D. (2025). The efficient tail hypothesis: An extreme value perspective on market efficiency. Journal of Business & Economic Statistics, (just-accepted), 1-24.‏
  16. Jung, H. and S. Choi (2021). The effects of employee stock ownership on stock liquidity: Evidence from the Korean market. The North American Journal of Economics and Finance, Vol. 58, pp. 74-93.
  17. Kassam, A. Gupta, K. Chesworth, R. (2024). Shifting Sands The GCC’s Equity Market Transformation. State street Global Advisors.
  18. Kushnir, I. (2025). Thematic analysis in the area of education: a practical guide. Cogent Education, 12(1), 2471645.
  19. Kouloumpris, E., & Vlahavas, I. (2025). Markowitz random forest: Weighting classification and regression trees with modern portfolio theory. Neurocomputing, 620, 129191.
  20. Li, Z., & Jiang, Y. (2025). ETF connectedness and its applications: Evidence from RCEP member countries. Journal of Multinational Financial Management, 100908.
  21. Liu, S. (2023). Do investors and managers of active ETFs react to social media activities?. Finance Research Letters, 51, 103454.‏
  22. Momparler, A., Carmona, P., & Climent, F. (2024). Catalyzing sustainable investment: revealing ESG power in predicting fund performance with machine learning. Computational Economics, 1-26.
  23. Mostafa, S. A. S.(2025). Theoretical Perspective on the Role of Ownership Structure in Financial Performance and Cash Flow. International Journal of Social Science and Economic Research, 10(4).
  24. Olsson, M., & Tåg, J. (2025). What is the Cost of Privatization for Workers?. The Journal of Finance.‏
  25. Panahi, M., Heidarpoor, F., Esmailzadeh Mogry, A., & Keyghobadi, A. R. (2021). Privatization in Iran: New regional economic and financial Challenges with Data Foundation Theory (grounded theory). Regional Economy and Development , 28 (22), 23–56.
  26. Radić, M., Ravasi, D., & Munir, K. (2021). Privatization: Implications of a shift from state to private ownership. Journal of Management, 47(6), 1596-1629.
  27. Romero Jeldres, M., Díaz Costa, E., & Faouzi Nadim, T. (2023, November). A review of Lawshe’s method for calculating content validity in the social sciences. In Frontiers in Education (Vol. 8, p. 1271335). Frontiers Media SA.‏
  28. Shaerattar, M. and Mirzapour Babajan, A. (2023). Feedback Trading Strategy and Investors Behavior in Exchange Traded Fund in Iran. Financial Management Perspective, 13(42), 91-116. doi: 10.48308/jfmp.2023.103951.
  29. Sharifi, Y. , Tohidi, M. and Hamedi, M. (2024). Identification and Prioritization of Solutions for Restoring Investors' Confidence in the Capital Market of the Islamic Republic of Iran. Journal of Asset Management and Financing, 12(3), 41-60. doi: 10.22108/amf.2024.139517.1831.
  30. Shen, X., Zuo, W., Chang, J., & Zhou, W. (2025). Study on the Efficiency and Complexity of Chinese Energy Market Based on Multiple Events. Fractal and Fractional, 9(2), 57.
  31. Shenjere, P. A., Ferreira-Schenk, S., & Moodley, F. (2025). Does Investor Sentiment Influence South African ETF Flows During Different Market Conditions?. Economies, 13(1), 10.
  32. Statista/ Finance, Insurance & Real Estate. (2024). Number of exchange traded funds (ETFs) worldwide from 2003 to 2023, https://www.statista.com/statistics/278249/global-number-of-etfs/.
  33. Tiwari, A. K., Nasreen, S., & Anwar, M. A. (2022). Impact of equity market development on renewable energy consumption: Do the role of FDI, trade openness and economic growth matter in Asian economies?. Journal of Cleaner Production, 334, 130244.
  34. Tripathi, S., & Singh, B. P. (2024). Pre-and Post-Disinvestment Performance Evaluation of State-Owned Utility Sector Enterprises in India: The Way Forward. Liberal Studies Journal, 9(1), 151-172.
  35. Tsai, H. C., Lee, A. S., Lee, H. N., Chen, C. N., & Liu, Y. C. (2020). An application of the fuzzy Delphi method and fuzzy AHP on the discussion of training indicators for the regional competition, Taiwan national skills competition, in the trade of joinery. Sustainability, 12(10), 4290.
  36. Tskhoidze, S., & Lien, V. T. K. (2021). Analysis of the Performance of ETFs.‏ School of economics and management.
  37. Xie, F., Anderson, H. D., Chi, J., & Liao, J. (2019). Does residual state ownership increase stock return volatility? Evidence from China's secondary privatization. Journal of Banking & Finance, 100, 234-251.
  38. Yuan, Y., & Liu, Q. (2023). Does ETF Improve or Impede Firm ESG Performance?—Evidence From China. Evidence From China (August 8, 2023).
  39. Zafar, M. R., Farooq, A., & Ali, M. H. (2024). Operational Necessity: Harnessing State-Owned Enterprises Privatization for Economic and Governance Reform in Pakistan. Journal of Humanities, Health and Social Sciences,2(1), 1-14.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 1,234
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 569