سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه شهید بهشتی

سلطانی گیشینی, محمدجواد, کرمی, جهانگیر. (1404). جایگاه ایران در بازی ژئوپلیتیک روسیه: موازنه ناپایدار در شرائط دشوار. , 17(3), 117-138. doi: 10.48308/piaj.2025.239092.1668
محمدجواد سلطانی گیشینی; جهانگیر کرمی. "جایگاه ایران در بازی ژئوپلیتیک روسیه: موازنه ناپایدار در شرائط دشوار". , 17, 3, 1404, 117-138. doi: 10.48308/piaj.2025.239092.1668
سلطانی گیشینی, محمدجواد, کرمی, جهانگیر. (1404). 'جایگاه ایران در بازی ژئوپلیتیک روسیه: موازنه ناپایدار در شرائط دشوار', , 17(3), pp. 117-138. doi: 10.48308/piaj.2025.239092.1668
سلطانی گیشینی, محمدجواد, کرمی, جهانگیر. جایگاه ایران در بازی ژئوپلیتیک روسیه: موازنه ناپایدار در شرائط دشوار. , 1404; 17(3): 117-138. doi: 10.48308/piaj.2025.239092.1668

جایگاه ایران در بازی ژئوپلیتیک روسیه: موازنه ناپایدار در شرائط دشوار

رهیافت‌های سیاسی و بین ‌المللی
مقاله 6، دوره 17، شماره 3 - شماره پیاپی 83، مهر 1404، صفحه 117-138    اصل مقاله (498.02 K)
نوع مقاله: علمی - پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/piaj.2025.239092.1668
نویسندگان
محمدجواد سلطانی گیشینی* 1؛ جهانگیر کرمی2
1مدرس مدعو گروه روابط بین الملل، دانشکده حقوق و الهیات، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان.
2استاد گروه مطالعات منطقه ای، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
مقدمه: پس از فروپاشی شوروی، نقش ایران در سیاست خارجی روسیه محدود شد. با بازگشت پوتین در سال 2012-2013 و تحولات قابل توجه در خاورمیانه، روابط دو طرف تا زمان جنگ اوکراین در سال 2022 تقویت شد. پس از این بحران، این همکاری بر روی موضوعات مرتبط با این صحنه متمرکز شد. با سقوط اسد جدی ترین موضوع همکاری دو کشور در زمینه مسائل ژئوپلیتیک منطقه به پایان رسیده و درک صحیح از موقعیت ژئوپلیتیکی ایران در سیاست روسیه در سطح منطقه و جهان به موضوعی مهم تبدیل شده است. سوال اصلی این است که چگونه نگرش روسیه در جریان بحران اوکراین نسبت به ایران تغییر کرده است؟ فرضیه این است که از دیدگاه کرملین، ایران پیرو مسکو در معادلات بین المللی، شریک در قلمرو اوراسیا، حاشیه در روسکی میر و عامل متعادل کننده در خاورمیانه است.

روش: روش‌شناسی تحلیل کیفی متغیرهای فرضیه اصلی است. تحولات روابط ایران و روسیه و سیاست خارجی روسیه در دهه گذشته پس از بحران سوریه در 2011 و بحران اوکراین در 2014 با استفاده از متغیرهای برگرفته از مبانی نظری و مقایسه آن‌ها با متغیرهای فرضیه اصلی بررسی شده است. چهار موضع سیاسی این کشور شامل نظام بین‌الملل، نظام اوراسیا، نظام روسکی میر و نظام منطقه‌ای غرب آسیا از مواضع اصلی سیاست روسیه خواهد بود. با استفاده از این چهار سطح، جایگاه ایران در هر یک از آن‌ها را از منظر روسیه مورد بحث قرار می‌دهیم و دلایل لازم برای تحلیل فرضیه اصلی را ارائه می‌کنیم. یافته‌های مکتب تحلیل سیاست خارجی به عنوان چارچوبی نظری برای بحث‌های آن‌ها مورد استفاده قرار گرفته است. از این رو، عوامل تعیین‌کننده موقعیت ژئوپلیتیکی کشورها بیشتر به سطح داخلی مربوط می‌شود و موضوعاتی مانند فرآیند تصمیم‌گیری، نخبگان سیاسی، احزاب و تحولات کشور و نیز نهادها، ساختارها، ایدئولوژی، فرهنگ سیاسی و استراتژیک به شناخت جایگاه بازیگران خارجی کمک می‌کنند.

یافته‌ها: از سال 2014، بازنگری قابل توجهی در سیاست بین‌المللی و منطقه‌ای روسیه صورت گرفته است که در چهار سطح بین‌المللی، منطقه‌ای، اوراسیا، جهان روسیه و خاورمیانه قابل درک است. این تحول در بازتعریف موقعیت ایران نیز تاثیر بسزایی داشته است. از این رو ایران در چارچوب مفاهیمی چون اکثریت جهانی، جنوب جهانی و بریکس اهمیت ویژه‌ای یافته است. بحث اصلی این است که چگونگی درک موقعیت ایران در هر یک از این چهار موقعیت ژئوپلیتیکی روسیه بر اساس اولویت‌های روسیه و با توجه به تحولات سیاست منطقه‌ای و جهانی آن تعیین شده است.

نتیجه‌گیری: ایران با توجه به قدرتی که در معادلات بین‌المللی دارد، پیرو مسکو است و نمی‌توان اهمیت این کشور را در سطح یا فراتر از همتایان بزرگ جهانی خود تصور کرد. روسیه در خصوص موقعیت ایران در اوراسیا، موضع کم و بیش برابری برای ایران قائل است. در معادلات روسکی میر نقش ایران اهمیت حاشیه‌ای دارد، اما در غرب آسیا با توجه به عملکرد روسیه، ایران در ایجاد تعادل در چارچوب بازی ژئوپلیتیک روسیه اهمیت دارد. بر اساس این واقعیت‌های ژئوپلیتیکی است که در درک توافق جامع بیست ساله همکاری راهبردی ایران و روسیه در ژانویه 2025 نه افراط و نه تفریط کرد و واقعیت‌های این روابط را بر اساس منطق و اولویت‌های موقعیت ژئوپلیتیکی روسیه در نظر گرفت، زیرا هر سندی فراتر از متن توافق‌نامه، بر اساس موقعیت ژئوپلیتیکی شکل می‌گیرد که این موقعیت کمتر متاثر از تحولات جاری تغییر می‌یابد.
کلیدواژه‌ها
ایران؛ روسیه؛ اوراسیا؛ خاورمیانه؛ ژئوپلیتیک
عنوان مقاله [English]
Iran's Position in Russia's Geopolitical Game: Unstable Balance in Difficult Conditions
نویسندگان [English]
mohammadjavad Soltani gishini1؛ jahangir karami2
1International Relations Lecturer, faculty of law and theology, shahid bahonar university, Kerman, Iran.
2professor of regional studies department, law and political science faculty, Tehran university, Tehran, Iran
چکیده [English]
Introduction: after the Soviet collapse, Iran’s role was limited in Russia’s foreign policy. Returning Putin in 2012-2013 and significant developments in the Middle East, relations between the two enhanced till the Ukraine war in 2022. After this crisis, this cooperation focused on issues related to this scene. With the fall of Assad, the most earnest issue of cooperation between the two countries on regional geopolitical issues has ended, and a correct understanding of Iran's geopolitical position in Russian politics at the regional and global levels has become an important issue. The main question is how the attitude of Russia has shifted during the Ukraine crisis, towards Iran? The hypothesis is that from the Kremlin's perspective, Iran is a follower of Moscow in international equations, a partner in the Eurasian territory, a fringe in the Russky Mir, and a balancing factor in the Middle East.

Method: The methodology is a qualitative analysis of the variables of the main hypothesis. The developments in Iran-Russia relations and Russian foreign policy in the past decade reviewed, since the Syrian crisis in 2011 and Ukraine crisis in 2014, using variables derived from theoretical foundations and comparing them with the variables of the main hypothesis. Four policy positions of this country consist of the international system, the Eurasian system, the Russky Mir military, and the West Asian regional system will be considered as the main positions of Russian policy. Using these four levels, we will discuss Iran's position in each of them from the perspective of Russia and present the necessary arguments for analyzing the main hypothesis. The findings of the school of foreign policy analysis have been utilized as a theoretical framework for their discussions. Thereby, the factors determining the geopolitical position of countries are more concerned with the domestic level, and issues such as the decision-making process, political elites, parties and movements of the country, as well as institutions, structures, ideology, political and strategic culture contribute to understand the position of foreign actors.

Result and discussion:. Since 2014, there has been a significant revision of Russia's international and regional policy, understood at four levels: international, regional, Eurasian, Russian world and Middle East. This development has also had a significant impact on redefining Iran's position. Therefore, Iran has gained special importance within the framework of concepts such as the global majority, the global south and the BRICS. The main argument is that how Iran's position has been understood in each of these four geopolitical situations of Russia has been determined based on the priorities of the Russia and due to developments in its regional and global policy.

Conclusion: Iran is a follower of Moscow, given its power in international equations, and the importance of this country cannot be imagined to be at the level or beyond its major global counterparts. Regarding Iran's position in the Eurasian region, it accords it a more or less equal position. In the Russky-Mir equations, Iran's role is of marginal importance, but in West Asia, considering the performance of Russia, Iran is important in balancing within the framework of the Russian geopolitical game. it is based on these geopolitical realities that one should neither go to extremes nor be too extreme in understanding the comprehensive agreement on twenty-year strategic cooperation between Iran and Russia in January 2025, and consider the realities of these relations based on the logic and priorities of Russia's geopolitical situation, because any document beyond the text of the agreement is formed on the basis and context of the geopolitical situation that is less likely to change in the course of daily developments.
کلیدواژه‌ها [English]
Iran, Russia, Eurasia, Middle East, Geopolitics
مراجع
  • اسماعیلی، علی، دارابی، محمدکریم (1403)، جایگاه ایران در سیاست خارجی روسیه (1578-2021)، تهران، چاپخش
  • برچل، اسکات (1392)، نظریه‌های روابط بین‌الملل، ترجمه حمیرا مشیرزاده و روح‌الله طالبی آرانی، تهران، میزان.
  • بوزان، بری، لاوسن، گئورگ (1403)، دگرگونی جهانی: تاریخ، مدرنیته و تحول روابط بین‌الملل، ترجمه محمدجواد سلطانی گیشینی و محمدرضا چیتسازیان، تهران، ابرار معاصر
  • حسینی، سیده مطهره، ابوالحسینی، مریم (1395)، جایگاه ایران در مکاتب فکری سیاست خارجی روسیه، فصلنامه مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، شماره 93، صص 1-33.
  • سنایی، مهدی (1387)، روابط ایران و روسیه: مشکلات و چشم‌اندزهای آینده، تهران، موسسه مطالعات ایراس.
  • صادقی، سیدمحسن (1397)، سیاست خارجی روسیه در قبال ایران در دوره پوتین بعد از سال 2012، فصلنامه مطالعات روابط بین‌الملل، سال 11، شماره 41، صص 89-116.
  • کرمی، جهانگیر (1382)، سیاست خارجی روسیه: مشکل تعریف منافع و رفتارهای متناقض، فصلنامه مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، شماره 41، صص 49-78
  • کولائی، الهه، عابدی، عفیفه (1401)، جمهوری اسلامی ایران در ادراک‌های رهبران روسیه، تهران، جهاد دانشگاهی
  • کولائی، الهه، علمدار، اسماعیل (1401)، تحلیل ژئوپلیتیکی روابط ایران و روسیه پس از انقلاب اسلامی با تاکید بر نظریه توزان قوا مورگنتا، فصلنامه پژوهش‌های جغرافیای سیاسی، سال 7، شماره 25، صص 103-119
  • گریفیتس، مارتین (1391)، نظریه روابط بین‌الملل برای قرن 21، ترجمه علیرضا طیب، تهران، قومس.
  • مجتهدزاده، پیروز، رشیدی نژاد، احمد (1390)، تحلیل ژئوپلیتیکی سیاست خارجی روسیه در ارتباط با برنامه هسته‌ای ایران (2000-2008)، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال دوم، شماره هفتم، صص 1-36
  • مرکز مطالعات ریاست جمهوری (1403)، متن کامل توافقنامه جامع راهبردی ایران و روسیه در سایت ریاست جمهوری اسلامی ایران، دسترسی به تارنما      https://president.ir/fa/156872
  • مشیرزاده، حمیرا (1397)، تحول در نظریه‌های روابط بین‌الملل، تهران، سمت.
  • مصباحی، محی‌الدین (1403)، انزوای استراتژیک ایران، ترجمه علی نعمت‌پور، تهران، پیله.

References

  • Burchill, Scott et al. (2013), Theories of International Relations, Translated by Homeira Moshirzadeh and Ruhollah Talebi Arani, Tehran, Mizan Publishing House. [In Persian]
  • Buzan, Barry and Georg Lawson (2015), Global Transformation: History, Modernity and the Development of International Relations, Cambridge University Press.
  • Esmaeili, Ali, Darabi, Mohammadkarim (2024), Iran's Position in Russian Foreign Policy (1578-2021), Tehran, Chapakhsh Press. [In Persian]
  • Griffiths, Martin (2012), International Relations Theory for the Twenty-First Century, Translated by Alireza Tayyeb, Tehran, Ghomes Publishing House. [In Persian]
  • Koolaei, Elahe and Abedi, Afifeh (2018), Islamic Republic of Iran in the Perceptions of Russian Leaders, Tehran, Jihad Daneshgahi Publishing House. [In Persian]
  • Mesbahi, Mohyadin (2024), Iran's strategic isolation, translated by Ali Nematpour, Pileh Press. [In Persian]
  • Moshirzadeh, Homeira (2019), Evolution in International Relations Theories, SAMT Press, Tehran. [In Persian]
  • Sheng, El (2023), Greater Eurasia Partnership and Belt and Road Initiative, springer press.
  • Alamdar, esmaeil, Koolaei, elahe (2022), “Geopolitical analysis of Iran-Russia relations after the Islamic Revolution with emphasis on Morgenthau's balance of power theory”, Political Geography Research Volume 7, Issue 25, Pp 103-119 https://doi.org/10.22067/pg.2021.26929.0 [In Persian]
  • Borshchevskaya, Anna (2018), “Moscow's Middle East Resurgence Russia's Goals Go beyond Damascus”, Middle East Quarterly, Vol. 25, No. 1. Pp 1-13.
  • Freedman, Robert O. (2005), “Russian -Iranian Relations in the 1990s”, Meria Journal, Vol 4, No.2. Pp. 22-39
  • German, Marria (2022), “Russian-Iranian Strategic Partnership in Syria: Converging Interests but Diverging Goals”, Open Journal of Political Science, vol.12. No.1. Pp 11-24
  • Glaser, Marina (2021), “The Concept of “Greater Eurasia”: The Russian “Turn to the East” and its Consequences for the European Union from the Geopolitical Angle of Analysis”, Journal of Eurasian Studies, Vol.13. No. 1. Pp. 23-47. https://doi.org/10.1177/18793665211034183
  • Hoseini, Seyedeh Motahare, Abolhoseini, Maryam (2016), “Iran's Position in Russian Foreign Policy Schools of Thought”, Quarterly Journal of Central Asian and Caucasus Studies, Issue 93, Pp. 1-33. [In Persian]
  • Karami, Jahangir (2003), “Russian Foreign Policy: the Problem of Defining Interests and Contradictory Behaviors”, Quarterly Journal of Central Asian and Caucasian Studies, Issue 41, pp. 49-78. [In Persian]
  • Liu, Fenghua (2023), “Russia’s “Turn to the East” Policy: Evolution and Assessment”, journal Chinese Journal of Slavic Studies, vol.3. NO.18. PP 34-51
  • Mahmadov, Hoshimjon (2018), “Russia-Iran Defense Cooperation Past and Present”, the Journal of Iranian Studies, Vol: 2, No: 1, Pp. 91-119
  • Mekhdiev, Elnur (2023), “Eurasian Economic Union – Iran Partnership on Bilateral and Multilateral Basis: Economic and Geopolitical Aspects”, Geopolitics Quarterly, Vol. 19. No.2. Pp 91-107.
  • Mojtahedzadeh, Pirooz, Rashidinezhad, Ahmad (2011), “Geopolitical Analysis of Russian Foreign Policy in Relation to Iran's Nuclear Program (2000-2008)”, Geopolitical Quarterly, Vol.7, No. 2, 36-1. [In Persian]
  • Sadeghi, Seyed Mohsen (2018), “Russia's Foreign Policy Towards Iran during Putin's Term after 2012” Quarterly Journal of International Relations Studies, Vol. 11, Issue 41, pp. 89-116 [In Persian]
  • Therme, Clement (2018), “Iran and Russia in the Middle East: Toward a Regional Alliance?”, the middle east journal, vol. 72, No. 4. Pp. 549-562
  • Committee on International Affairs of the State Duma (2016), “Foreign Policy Concept of the Russian Federation (Approved by President of the Russian Federation Vladimir Putin on November 30, 2016)”, https://interkomitet.com/foreign-policy/basic-documents/foreign-policy-concept-of-the-russian-federation-approved-by-president-of-the-russian-federation-vladimir-putin-on-november-30-2016/ (Accessed 17 November 2024)
  • -Connell, Michael (2024), “The Evolving Russia-Iran Relationship”, https://www.cna.org/reports/2025/01/The-Evolving-Russia-Iran-Relationship.pdf (Accessed 1 March 2024)
  • Council of the European Union (2018), “'What is Russia up to in the Middle East?' by Dmitri Trenin”, https://www.consilium.europa.eu/en/documents-publications/library/library-blog/posts/what-is-russia-up-to-in-the-middle-east-by-dmitri-trenin/ (Accessed 17 March 2024)
  • Presidential Information Center (2024), “Full text of the Iran-Russia Comprehensive Strategic Agreement”, https://president.ir/fa/156872, [In Persian] (Accessed 17 January 2025),
  • Galeeva, Diana (2021), “How have Russia’s Policies in the Middle East Changed since the Arab Uprisings?”, https://www.mei.edu/publications/how-have-russias-policies-middle-east-changed-arab-uprisings-0 (Accessed 22 March 2024)
  • Galeeva, Diana (2023), “What Iran’s Growing Russia Ties Mean for the War in Ukraine”, https://arab.news/cpmm4 (Accessed 17 March 2024)
  • Gonzales, Francisco J. Ruiz. (2013),” The Foreign Policy Concept of the Russian Federation: A Comparative Study”, http://DIEEEM06_2013_Rusia_ConceptoPoliticaExterior_FRuizGlez_ENGLISH.pdf. (Accessed 17 March 2024)
  • Grajewski, Nicole (2021), “The Evolution of Russian and Iranian Cooperation in Syria”, https://www.csis.org/analysis/evolution-russian-and-iranian-cooperation-syria (Accessed 12 April 2024)
  • Grise, M (2023), “The Drivers of and Outlook for Russian-Iranian Cooperation”, https://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/perspectives/PEA2800/PEA2829-1/RAND_PEA2829-1.pdf (Accessed 15 February 2025)
  • Jilge, Wilfried (2016), “Russkiy Mir: "Russian World"”, German Council on Foreign Relations, https://dgap.org/en/events/russkiy-mir-russian-world (Accessed 17 February 2025)
  • -Karami, Jahangir (2023), the Strategic Role of Iran for the SCO: Strengthening Eurasian Integration, Vestnik RUDN. International Relations, DOI: https://doi.org/10.22363/2313-0660-2023-23-3-547-561 (Accessed 17 March 2024)
  • Metrovesky, Shiku (2023), “IRAN: EAEU Interim Free Trade Agreement Extended Until 2025”, https://research.hktdc.com/en/article/OTQ4OTMyMTAx (Accessed 17 January 2025)
  • Pakaeen, Mohsen (2021), “Ukraine Crisis and Iran's Consistent Position”, Information Center of the Supreme Leader, https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=49681 [In Persian] (Accessed 17 January 2025)
  • Rabinovich, Itamar (2016), “The Russian-us relationship in the Middle East: a five-year projection”, Carnegie foundation, https://carnegie-production-assets.s3.amazonaws.com/static/files/03-25-16_Rabinovich_Five_Year_Projection_clean.pdf (Accessed 22 January 2025)
  • Sanai, Mehdi (2008), “Iran-Russia Relations: Problems and Future Prospects”, Institute of IRASS, Tehran. [In Persian] (Accessed 20 January 2025)
  • shine, Sima (2024), “Global power power: Iran–Russia relations and their impact on European and international security”, https://shop.freiheit.org/download/P2%401742/862471/PP_Analyse_IranRussiaRelations_ENG_final.pdf&ved=2ahUKEwi65MiyobuMAxVZg_0HHWp3BrQQFnoECBcQAQ&usg=AOvVaw1G7UfjOQ_zowZFcO98sU0A (Accessed 12 June 2025)
  • Snyder, Xander (2017), “What Russia’s Middle East Strategy Is Really About”. https://geopoliticalfutures .com/russias-middle-east-strategy-really/ (Accessed 07 January 2025)
  • Petersburg international Economic Forum (2016), “Plenary Session of St Petersburg International Economic Forum”, https://forumspb.com/en/news/news/plenarnoe-zasedanie-peterburgskogo-mezhdunarodnogo-ekonomicheskogo-foruma-1/ (Accessed 14 January 2025)
  • Tasiopoulos, Panos (2022), “‘Russkiy Mir’ and ‘Mavi Vatan’: Two Sides of the Same Coin”, https://www.martenscentre.eu/blog/russkiy-mir-and-mavi-vatan-two-sides-of-the-same-coin/ (Accessed 12 January 2025)
  • Therme, Clement (2022), “The Russian-Iranian partnership in a multipolar world”, https://www.ifri.org/sites/default/files/atoms/files/therme_russian_iran_partnership_2022.pdf (Accessed 10 January 2025)
  • The policy circle (2022), “Foreign policy: Russia-Ukraine crisis”, https://www.thepolicycircle.org/wp-content/uploads/2022/02/Foreign-Policy-Russia-Ukraine-Crisis.pdf (Accessed 11 January 2025)
  • Volodin, A.G (2015), “Russian-Iranian Relations: challenges and opportunities”, Russian international Affairs council, https://russiancouncil.ru/upload/WP14Russia-Iran-En.pdf (Accessed 17 January 2025)
  • Wasser, Becca (2019), “The Limits of Russian strategy in the middle east”, https://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/perspectives/PE300/PE340/RAND_PE340.pdf (Accessed 28 January 2025)
  • Wintour, Patrick (2017), “Saudi king's visit to Russia heralds shift in global power structures”, https://www.theguardian.com/world/2017/oct/05/saudi-russia-visit-putin-oil-middle-east (Accessed 05 August 2024)
  • World Bank (2022), “Iran, Islamic Rep. Trade balance, exports and imports by country 2022”, https://wits.worldbank.org/CountryProfile/en/Country/IRN/Year/LTST/TradeFlow/EXPIMP/Partner/by-country (Accessed 13 August 2024)
  • Young, Benjamine (2022), “Putin Has a Grimly Absolute Vision of the ‘Russian World’”, https://foreignpolicy.com/2022/03/06/russia-putin-civilization/ (Accessed 05 August 2024)
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 1,949
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,132