فهم انگاره (خانه بهتر) در بستر مسکن مهر با مدل سروکوال (ادراک - انتظار) (مطالعه موردی: مسکن مهرشهر بیجار) | ||
| فصلنامه علمی توسعه پایدار محیط جغرافیایی | ||
| مقاله 10، دوره 7، شماره 15، دی 1404، صفحه 121-133 اصل مقاله (2.13 M) | ||
| نوع مقاله: علمی - پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/sdge.2025.238489.1237 | ||
| نویسندگان | ||
| داریوش جهانی* 1؛ فاطمه تیلکوی2؛ ایوب احمدپور2؛ یعقوب حقی3 | ||
| 1گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه پیام نور تهران ایران | ||
| 2گروه جغرافیای انسانی و برنامهریزی شهری، دانشگاه تبریز، ایران | ||
| 3گروه جغرافیای انسانی و برنامهریزی شهری، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| مقدمه: مسکن مقرونبهصرفه و پایدار از دیرباز یکی از دغدغههای اصلی دولتها و سیاستگذاران در سراسر جهان بوده است. افزایش تقاضا برای سرپناه مناسب، همراه با گسترش شتابان شهرنشینی و رشد هزینههای زندگی، موجب شده است که تأمین مسکن مطلوب و قابل پرداخت به یکی از اهداف اساسی سیاستهای عمومی تبدیل شود. اهمیت پاسخگویی به نیازهای مسکن و ایجاد ثبات سکونتی سبب شده بسیاری از دولتها نهادهای اداری و سیاسی ویژهای را برای مدیریت امور مسکن، بهویژه در زمینه طرحهای اجتماعی و مسکن اقشار کمدرآمد، ایجاد کنند. در این راستا، طرح مسکن مهر بهعنوان یکی از گستردهترین و بلندپروازانهترین برنامههای ملی در ایران شکل گرفت و با هدف تأمین مسکن برای اقشار کمدرآمد و متوسط جامعه در سراسر کشور طراحی و اجرا شد. با وجود تلاشهای فراوان و سرمایهگذاریهای کلان در راستای حمایت از اقشار محروم از طریق طرح مسکن مهر، پژوهشهای اندکی به بررسی میزان رضایتمندی ساکنان و میزان انطباق واحدهای مسکونی با نیازهای واقعی آنان پرداختهاند. شکاف میان اهداف اولیه این طرح و تجربه زیسته بهرهمندان آن، ضرورت درک عمیقتر از ادراکات و انتظارات ساکنان را برجسته میسازد. بر همین اساس، پژوهش حاضر با هدف بررسی میزان رضایت ساکنان طرح مسکن مهر شهرک آفتاب در شهر بیجار (استان کردستان) انجام شده است. در این مطالعه تلاش شده است ابعاد ملموس و ناملموس کیفیت مسکن و ادراک ساکنان از کیفیت زندگی مورد واکاوی قرار گیرد تا بدینوسیله زمینهای برای تدوین سیاستهای مؤثرتر در حوزه مسکن در آینده فراهم آید. مواد و روشها: ین پژوهش از رویکردی آمیخته با ماهیت توصیفی–تحلیلی بهرهمند است و در زمره پژوهشهای کاربردی قرار میگیرد. مطالعه در شهریورماه سال ۱۴۰۳ (سپتامبر ۲۰۲۴) انجام شده است. دادههای مورد نیاز از طریق دو روش کتابخانهای و میدانی گردآوری گردید؛ در بخش میدانی، پرسشنامههای ساختاریافتهای میان ساکنان توزیع شد. جامعه آماری شامل سرپرستان خانوار ساکن در فازهای ۱ و ۲ طرح مسکن مهر شهرک آفتاب در شهر بیجار بود که در مجموع ۲۳۰۰ خانوار را دربر میگرفت. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران تعیین شد و در نهایت ۳۲۶ نفر بهعنوان نمونه انتخاب گردیدند. انتخاب پاسخدهندگان به روش تصادفی ساده و بر اساس نمونهگیری احتمالی انجام گرفت تا نمایندگی کافی از جامعه آماری حاصل شود. پرسشنامه طراحیشده به سنجش ابعاد مختلف رضایت از مسکن و ادراک ساکنان از کیفیت محیط مسکونی اختصاص داشت و شاخصهایی همچون محیط فیزیکی، دسترسیپذیری، تعاملات اجتماعی، خدمات مدیریتی و میزان پاسخگویی به نیازهای ساکنان را دربر میگرفت. دادههای گردآوریشده با استفاده از نرمافزار SPSS و بهکارگیری روشهای آماری توصیفی و استنباطی تحلیل شدند. در این راستا، از توزیع فراوانی، میانگین و تحلیل همبستگی برای بررسی روابط میان متغیرهای جمعیت شناختی، میزان رضایت و شکاف میان انتظارات ساکنان استفاده شد. نتایج و بحث: یافتههای پژوهش نشان میدهد که شاخص «همدلی و شناسایی نیازها» بالاترین امتیاز را در میان تمامی شاخصهای مربوط به شکاف انتظارات کسب کرده است. این امر بیانگر آن است که از دیدگاه ساکنان، میزان همدلی و درک متقابل مدیران و متولیان طرح مسکن مهر بیجار در سطحی نسبتاً مطلوب قرار دارد. با این حال، سایر شاخصهای کلیدی نظیر «پاسخگویی»، «قابلیت اعتماد» و «کیفیت ملموس» در سطح رضایت متوسط ارزیابی شدهاند که نشاندهنده وجود زمینه برای بهبود عملکرد در این حوزههاست. نتایج همچنین حاکی از آن است که ساکنان، انسجام اجتماعی، احساس امنیت و دسترسی به خدمات شهری را از مهمترین عوامل مؤثر بر رضایت کلی خود میدانند. افزون بر این، تحلیل دادهها نشان میدهد که ویژگیهای جمعیت شناختی از جمله میزان درآمد و سطح تحصیلات خانوار تأثیر معناداری بر سطح رضایت دارند؛ بهگونهای که ساکنان دارای تحصیلات بالاتر حساسیت بیشتری نسبت به کیفیت محیطی و خدماتی از خود نشان دادهاند. این یافتهها بر پیچیدگی تعامل میان زیرساختهای فیزیکی و پویاییهای اجتماعی در شکلدهی به ادراک ساکنان تأکید دارد. در بخش بحث و نتیجهگیری نیز اشاره میشود که رضایت از مسکن پایدار تنها به ساختوساز فیزیکی محدود نمیشود، بلکه مستلزم مدیریت کارآمد، حاکمیت مشارکتی و پاسخگویی به نیازهای اجتماعی و روانی ساکنان است. نتیجهگیری: نتایج پژوهش نشان میدهد که اگرچه جنبههای فیزیکی و بصری طرح مسکن مهر بیجار بهطورکلی با انتظارات ساکنان همخوانی دارد، اما ابعاد ناملموس آن ـ بهویژه تعاملات رفتاری، احساس تعلق مکانی و شناسایی حقوق شهروندی ـ نتوانستهاند سطح رضایت مطلوبی را کسب کنند. برای ارتقای اثربخشی و پایداری کلی چنین طرحهایی، ضروری است سیاستگذاران رویکردی ساکنمحور اتخاذ کنند که بر مشارکت اجتماعی، تقویت شبکههای حمایتی محلی و ارزیابی مستمر پس از اسکان تأکید داشته باشد. همسویی طراحی، مدیریت و سیاستهای مسکن با نیازها و ادراکات واقعی ساکنان میتواند در آینده به افزایش رضایتمندی، انسجام اجتماعی و پایداری بلندمدت در پروژههای مسکن منجر شود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| مسکن مهر؛ حق به شهر؛ سروکوال؛ بیجار | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Understanding the idea (better house) in Mehr housing context with SERVQUAL model (perception - waiting) (Case study: Mehr housing in Bijar) | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Dariuosh Jahani1؛ Fateme Tilkoy2؛ Ayoob Ahmadpour2؛ Yaghob Haghi3 | ||
| 1Department of Human Geography, Payam Noor University. Tehran. Iran | ||
| 2Department of Human Geography and Urban Planning, University of Tabriz, Iran. | ||
| 3Department of Human Geography and Urban Planning, University of Tehran, Tehran, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Introduction: Affordable and sustainable housing has long been a major concern for governments and policymakers worldwide. The growing demand for adequate shelter, coupled with rapid urbanization and rising living costs, has made the provision of suitable and affordable housing an essential policy objective. The importance of addressing housing needs and ensuring residential stability has prompted many governments to establish dedicated administrative and political bodies responsible for housing management, with special emphasis on social and low-income housing schemes. In this context, the Mehr Housing Project emerged as one of the largest and most ambitious national programs in Iran, designed to provide affordable housing for low- and middle-income groups nationwide. Despite the extensive efforts and large-scale investments made to support disadvantaged populations through the Mehr Housing Project, research on the degree of residents’ satisfaction and the extent to which these housing units meet their actual needs remains relatively limited. The gap between the intended objectives of the program and the lived experiences of its beneficiaries highlights the need for a more in-depth understanding of residents’ perceptions and expectations. Accordingly, this study aims to examine the satisfaction level of residents living in the Mehr Housing Project of Aftab Town, located in the city of Bijar, Kurdistan Province. The focus is placed on exploring both tangible and intangible dimensions of housing quality and residents’ perceived quality of life, thereby informing future housing policy development. Materials and Methods: This research follows a mixed-method design with employing a descriptive–analytical approach and applied in nature. The study was conducted in September 2024 (Shahrivar 1403). Data were collected using both library and field methods, the latter through structured questionnaires distributed among residents. The field study specifically targeted heads of households residing in Phases 1 and 2 of the Mehr Housing Project in Aftab Town, Bijar, encompassing a total population of 2,300 households. The sample size was determined using Cochran’s formula, resulting in a final sample of 326 participants. The respondents were selected through a simple random sampling method based on a probabilistic sampling technique to ensure representativeness. The questionnaire was designed to measure various dimensions of housing satisfaction and residents’ perceptions of housing quality, including physical environment, accessibility, social interaction, management services, and responsiveness to residents’ needs. The collected data were analyzed using SPSS software, employing both descriptive and inferential statistical methods. Frequency distributions, mean scores, and correlation analyses were used to assess the relationships between demographic variables, satisfaction levels, and expectation gaps among residents. Results and Discussion: The findings reveal that the empathy and need-recognition dimension received the highest score among all the expectation gap indicators. This suggests that, from the residents’ perspective, the level of empathy and understanding demonstrated by housing managers and authorities in the Bijar Mehr Housing Project is relatively acceptable. However, other key indicators such as responsiveness, reliability, and tangible quality showed moderate satisfaction levels, indicating room for improvement. The results also highlight that residents tend to value social cohesion, security, and accessibility to urban services as major factors influencing their overall satisfaction. Furthermore, the analysis indicates that demographic characteristics, including household income and education level, significantly affect satisfaction scores. Residents with higher educational backgrounds exhibited greater sensitivity toward environmental and service quality aspects. These findings underscore the complex interplay between physical infrastructure and social dynamics in shaping residents’ perceptions. The discussion emphasizes that sustainable housing satisfaction extends beyond physical construction alone; it involves effective management, participatory governance, and the fulfillment of social and psychological needs. Conclusion: The study concludes that while the physical and visual aspects of the Mehr Housing Project in Bijar generally meet residents’ expectations, the intangible dimensions—particularly behavioral interactions, sense of belonging, and recognition of citizen rights—have not reached satisfactory levels. To enhance the overall effectiveness and sustainability of such housing projects, policymakers should adopt a more resident-centered approach that integrates community participation, social support networks, and continuous post-occupancy evaluation. By aligning housing design and management strategies with the actual needs and perceptions of residents, future housing policies can contribute to greater satisfaction, social cohesion, and long-term sustainability | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Mehr housing, right to the city, SERVQUAL, Bijar city | ||
| مراجع | ||
|
Aghaei Heshjin, A., Farkhi, P., & Arian Khesal, A. (2020). The gap between perception and expectation of service quality based on SERVQUAL in selected clinics of Iran University of Medical Sciences. Health Management, 23(3), 56-65. http://jha.iums.ac.ir/article-1-3336-fa.html (In Persian).
Andranovich, G., & Gary, R. (2001). Urban research methods (First edition, Translated by Seyed Mahmoud Nejati Hosseini). Tehran: Organization of Municipalities of the Country.
Ashok, K. (2014). Service quality analysis using the SERVQUAL model (T. Shariati, Trans.). Arna Publishing (In Persian).
Bidabadian, H., & Mahmoudzadeh, E. (2015). Economic and social pathology of the Mehr Housing Project. Proceedings of the International Conference on Human, Architecture, Civil Engineering, and Urban Development, Tabriz, Strategic Studies Center for Architecture and Urban Development. https://civilica.com/doc/409856/ (In Persian).
Blakee, N. (2015). Social research design (Chapter 9, Translated by Hassan Chavoshian). Tehran: Ney Publishing.
Chan, A., & Adabre, M. (2019). Bridging the gap between sustainable housing and affordable housing: The required critical success criteria (CSC). Building and Environment, 151, 112–125. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0360132319300356
Cheraghpour, M. (2018). Explaining the impact of the Kermanshah earthquake on public trust in Mehr Housing (Case study: Mehr Housing in Bijar city) (Master's thesis). Faculty of Humanities, Department of Geography, University of Zanjan (In Persian).
Clifford, N., French, S., & Valentine, G. (2010). Key methods in geography (S. Rodway-Dyer, Ed.). Los Angeles: Sage Publications.
Gadermann, A. M., Hubley, M., & Russell, L. B. (2021). Understanding subjective quality of life in homeless and vulnerably housed individuals: The role of housing, health, substance use, and social support. SSM - Mental Health, 1, 100021. https://doi.org/10.1016/j.ssmmh.2021.100021
Hajizadeh, M. (2021). Discourse analysis of urban land policies in space production, 1921-2018: A case study of Tehran metropolis (Doctoral dissertation). Faculty of Humanities, University of Zanjan (In Persian).
Kamandari, M., & Rahnama, M. R. (2016). Measuring municipal service quality in districts 2 and 4 of Kerman city using the SERVQUAL model. Geographical Space, 6(2), 45-62. https://www.sid.ir/paper/91713/fa (In Persian).
Karji, A., Woldesenbet, A., Khanzadi, M., & Tafazzoli, M. (2019). Assessment of social sustainability indicators in mass housing construction: A case study of Mehr Housing Project. Sustainable Cities and Society, 50, 101697. https://doi.org/10.1016/j.scs.2019.101697
Khalili, F., et al. (2020). Analysis of the effects of Mehr Housing on the social and physical aspects of residents’ lives. Geography and Development Journal, 11(3), 201-215 (In Persian).
Kim, J., Woo, A., & Cho, G.-H. (2020). Is shared housing a viable economic and social housing option for young adults? Willingness to pay for shared housing in Seoul. Cities, 102, 102732. https://doi.org/10.1016/j.cities.2020.102732
Kumar, T. (2021). The housing quality, income, and human capital effects of subsidized homes in urban India. Journal of Development Economics, 153, 102738. https://doi.org/10.1016/j.jdeveco.2021.102738
Kuttner, K. N., & Shim, I. (2019). Can non-interest rate policies stabilize housing markets? Evidence from a panel of 57 economies. Journal of Financial Stability, 26, 31–44. https://doi.org/10.1016/j.jfs.2016.07.014
Koomar, T. (2021). The housing quality, income, and human capital effects of subsidized homes in urban India. Journal of Development Economics, 153, November 2021, 10273
Maleki, S., Hosseini, S. R., Veisi, E., & Mokhtari, S. (2015). Measuring citizens' satisfaction with the residential quality of the Mehr Housing project: A case study of Shirinshahr, Ahvaz. Urban Research and Planning, 6(23), 25-34. https://jupm.marvdasht.iau.ir/article_1768.html (In Persian).
Maalsen, S. (2019). Smart housing: The political and market responses of the intersections between housing, new sharing economies, and smart cities. Cities, 84, 1–7. https://doi.org/10.1016/j.cities.2018.06.025
Morey, J., Beizaee, A., & Wright, A. (2020). An investigation into overheating in social housing dwellings in central England. Building and Environment, 176, 106814. https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2020.106814
Nasiri Hende Khale, E. (2020). Citizens' satisfaction with the sustainability performance of Kamalshahr. Research in Art and Humanities, 11(42), 125-136. https://jupm.marvdasht.iau.ir/article_3681.html (In Persian).
Ramos, N. M. M., Almeida, R. M. S. F., Simões, M. L., Delgado, J. M. P. Q., Pereira, P. F., Curado, A., & Fraga, S. (2018). Indoor hydrothermal conditions and quality of life in social housing: A comparison between two neighborhoods. Sustainable Cities and Society, 38, 80–90. https://doi.org/10.1016/j.scs.2017.12.016
Shafiei Thabet, N., & Mirvohdi, N. (2017). Evaluating the service quality of the Housing Foundation of the Islamic Revolution of Iran based on the SERVQUAL model: A case study of rural settlements in Valiabad and Behnam Pazouki Jonoubi, Varamin County. Geographical Space Analysis, 7(23), 87-104. https://gps.gu.ac.ir/article_47259.html (In Persian).
Valizadeh Oghani, M. B., & Vafaei Joursorkhabi, E. (2018). Satisfaction survey of rural residents with rural housing projects using the SERVQUAL model in Sarab County. Research in Art and Humanities, 1(9), 79-92. https://ensani.ir/fa/article/379090/ (In Persian).
Wang, Y., & Shaw, D. (2018). The complexity of high-density neighborhood development in China: Intensification, deregulation, and social sustainability challenges. Sustainable Cities and Society, 43(3), 578–586.https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2210670718303792
Wu, Y., Luo, J., & Peng, Y. (2020). An optimization-based framework for housing subsidy policy in China: Theory and practice of housing vouchers. Land Use Policy, 94, 104526. https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2020.104526
Yazdani, M. H., Garavand, L., & Pashazadeh, E. (2016). Measuring Mehr Housing residents’ satisfaction with residential environment quality. Iranian Architecture and Urban Studies Journal, 4(1), 137-150. https://doi.org/10.30475/isau.2017.62023 (In Persian). | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 358 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 72 |
||