بررسی اثر سامانه پخش سیلاب بر ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی خاک (مطالعه موردی: داوودرشید کوهدشت) | ||
| فصلنامه علوم محیطی | ||
| مقاله 13، دوره 23، شماره 3، 1404، صفحه 753-766 اصل مقاله (1.03 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/envs.2024.1447 | ||
| نویسندگان | ||
| ابراهیم کریمی سنگچینی* 1؛ ابراهیم یوسفی مبرهن2؛ ایرج ویسکرمی1؛ فیروزه ویسکرمی3 | ||
| 1بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، خرم آباد، ایران | ||
| 2بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان سمنان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، سمنان، ایران | ||
| 3بخش تحقیقات آب و خاک، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، خرم آباد، ایران | ||
| چکیده | ||
| سابقه و هدف: ایستگاه پژوهشی پخش سیلاب داوودرشید کوهدشت با هدف مهار سیلاب، تغذیه سفرههای آب زیرزمینی و سازگاری گونههای مختلف درختی در منطقه کوهدشت احداث شده است. اهمیت ایستگاه پژوهشی پخش سیلاب داوودرشید کوهدشت زمانی مشخص میشود که تا قبل از احداث این طرح، شهر کوهدشت و روستای آب باریکی در معرض وقوع سیل قرار داشتهاند. هدف از این پژوهش، بررسی تأثیر پخش سیلاب بر بهبود خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک در ایستگاه پخش سیلاب داوود رشید کوهدشت است. مواد و روشها: ایستگاه پخش سیلاب داوود رشید در مختصات ۴۲ً َ33 ْ۳3 عرض شمالی و ۳ً َ4۱ ْ4۷ طول شرقی (مساحت حدود ۲۳ هکتار) در دشت کوهدشت قرار گرفته است. از دو ناحیه عرصه پخش سیلاب و عرصه شاهد به ترتیب 28 و 20 نمونه از عمق 0 تا ۳۰ و ۳۰-۶۰ سانتیمتری سطح خاک براساس روش سیستماتیک-تصادفی برداشت شد. در آزمایشگاه خاکشناسی خصوصیاتی نظیر بافت خاک، درصد ماسه، سیلت و رس، اسیدیته (pH)، هدایت الکتریکی (EC) و همچنین، از ویژگیهای حاصلخیزی خاک و مواد غذایی اصلی آن، ظرفیت تبادل کاتیونی (CEC)، درصد کربنات کلسیم معادل (CCE)، درصد کربن آلی (OC)، فسفر قابل جذب (P)، درصد ازت کل (N) و پتاسیم قابل جذب (K) خاک اندازهگیری شد. برای تحلیل آماری دادههای پارامترهای فیزیکی و شیمیایی داخل و خارج عرصه آزمون t-Student استفاده شد. برای مقایسه تغییرات پارامترهای فیزیکی و شیمیایی در عرصههای مختلف پخش سیلاب در اثر سیلگیری، از آزمون کروسکال والیس استفاده گردید. نتایج و بحث: نتایج بررسی استفاده از آزمون t بین مقادیر پارامترها در عرصههای پخش سیلاب و شاهد نشان داد که در عمق ۰-۳۰ سانتیمتر خاک، بین مقدار پارامترهای pH، درصد شن، درصد رس، فسفر، EC و درصد نیتروژن تفاوت معنیداری وجود دارد. در عمق 30-60 سانتیمتر، بین مقادیر پارامتر پتاسیم، EC، درصد شن، درصد سیلت، پتاسیم و درصد نیتروژن تفاوت معنیداری وجود دارد. که حاکی از اثر گذاری معنادار پخش سیلاب بر روی پارامترهای ذکر شده بوده است. نتایج آزمون کروسکال والیس بین عرصههای A، B و C (بالادست، میانه و پاییندست) پخش سیلاب نشان میدهد که بین مقادیر پارامترهای pH، فسفر و درصد نیتروژن، OC، درصد سیلت و درصد رس در عمق ۰-۳۰ سانتیمتر تفاوت معنیدار و در عمق ۳۰-۶۰ سانتیمتر، بین مقادیر pH، OC، CEC و CCE و در عمق 30-60 سانتیمتر خاک عرصههای پخش سیلاب تفاوت معنیداری وجود ندارد. بین مقدار EC درصد شن، OC، درصد سیلت، فسفر، درصد نیتروژن و درصد رس در عمق 30-60 سانتیمتر عرصههای پخش سیلاب تفاوت معنیداری در سطح 05/0 وجود دارد. بین مقادیر پارامتر پتاسیم در خاک با عمق 30-60 سانتیمتر عرصههای مختلف پخش سیلاب تفاوت معنیداری در سطح ۰۱/۰ وجود دارد. نتیجه گیری: با احداث پروژه پخش سیلاب داوودرشید کوهدشت، خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک نسبت به منطقه شاهد تغییر یافتهاند و همچنین توانسته است که با ایجاد شرایط مناسب زمینه را برای بهبود پوشش گیاهی به دلیل وجود رطوبت بیشتر و خاک حاصلخیزتر فراهم نماید که این مساله در ادامه خود زمینهساز بهترشدن کمیت و کیفیت خصوصیات خاک شده است. همچنین با توجه به اینکه در بالادست عرصه پخش سیلاب آبشویی بیشتر اتفاق افتاده و در پایین دست معمولاٌ رسوبگذاری عناصر ریزدانه بیشتر بوده است، کمیت و کیفیت خصوصیات خاک در پایین دست شرایط بهتری نسبت به بالادست عرصه پخش سیلاب داوودرشید نشان داده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| آزمون کروسکال والیس؛ آزمون t؛ خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک؛ عرصه شاهد؛ استان لرستان | ||
| اصل مقاله | ||
|
Aghaeiafshar, M., & Beheshtirad, M. (2015). Investigating the effect of flood spreading on some physical and chemical soil properties. Environmental Erosion Research, 4(4), 13–26. URL:http://magazine.hormozgan.ac.ir/article-1-184-fa.html. [In Persian] Jordan, T. E., Whigham, D. F., Hofmockel, K. H., & Pittek, M. A. (2003). Nutrient and sediment removal by a restored wetland receiving agricultural runoff. Journal of Environmental Quality, 32(4), 1534–1547. https://doi.org/10.2134/jeq2003.1534 فصلنامه علوم محیطی نوین، دوره 23 ، شماره 3، پاییز 1404 (2013). Spatial and temporal variability of soil infiltration as affected by floodwater spreading in southern Dehloran. Journal of Water and Soil Conservation, 20(3), 51–71. [In Persian]. https://jwsc.gau.ac.ir/article_1240.html?lang=en | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2,671 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,674 |
||