بررسی الگوی تغییرات مکانی ویژگیهای خاک سطحی و عمقی و اثر آن بر عملکرد خرما (مطالعه موردی: دشت شبانکاره استان بوشهر) | ||
| فصلنامه علوم محیطی | ||
| مقاله 9، دوره 23، شماره 2، 1404 اصل مقاله (1.47 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/envs.2024.1415 | ||
| نویسندگان | ||
| مرتضی پوزش شیرازی* 1؛ سید علی اکبر موسوی2؛ علی اکبر زارع3 | ||
| 1بخش تحقیقات خاک و آب، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شیراز، ایران. | ||
| 2بخش علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران | ||
| 3بخش تحقیقات خاک و آب، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی صفیآباد، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (AREEO)، دزفول، ایران | ||
| چکیده | ||
| سابقه و هدف: کشور ایران دارای بیش از 30 میلیون اصله درخت خرما در 216000 هکتار است که 900000 تن محصول خرما تولید می کند. استان بوشهر یکی از خاستگاه های اصلی خرما و یکی از تولیدکنندگان خرما در جنوب ایران است. با توجه به اهمیت خرما در استان بوشهر این مطالعه با هدف بررسی الگوی تغییرات مکانی ویژگیهای خاک سطحی و عمقی و اثر آن بر عملکرد خرما انجام شده است. مواد و روشها: این تحقیق در منطقهای به مساحت 39000 هکتار در منطقه شبانکاره واقع در استان بوشهر در جنوب ایران با باغهای خرمای قدیمی و جدید انجام گردید. ابتدا مرز محدوده مورد مطالعه با تصاویر ماهواره ای به دست آمده از برنامه Google Earth تعیین شده و سپس باغ های هدف از طریق تفاوت بصری بین گسترش تاج درختان و تراکم باغ به عنوان نشانه ای برای توانایی رشد آنها انتخاب شدند. محدوده مورد مطالعه از دشت شیب دار با ارتفاع 110 متر در شمال تا شیب متوسط در مرکز و دشت هموار در جنوب غربی منطقه به ترتیب با ارتفاع 50 و 15 متر گسترش یافته است. نمونه های خاک از سه لایه (0-30، 30-60 و 60-90 سانتی متر) از خاک باغ های مورد نظر گرفته شد و در آزمایشگاه مورد تجزیه قرار گرفت. ویژگی های خاک شامل بافت، pH، هدایت الکتریکی عصاره (EC)، ظرفیت تبادل کاتیونی (CEC)، کربنات کلسیم معادل (CCE)، درصد کربن آلی، عناصر پر مصرف و کم مصرف (نیتروژن، فسفر، پتاسیم، آهن، منگنز، مس، روی)، گچ و درصد اشباع و همچنین عملکرد نخل خرما از سه بوته به صورت تصادفی تهیه گردید. تجزیه و تحلیل توصیفی داده های اندازه گیری شده با استفاده از نرم افزار SPSS و همچنین همبستگی آنها انجام شد. تجزیه و تحلیل زمین آماری برای ویژگی ها و عملکرد خاک توسط نرم افزار GS+ نسخه برای مطالعه تغییرات مکانی ویژگی فیزیکی و شیمیایی خاک اندازهگیری شده انجام شد. سپس پهنه بندی عملکرد در نتیجه واریانس فضایی تولید مورد مطالعه توسط برآوردگر کریجینگ برای منطقه بررسی نقشه برداری شد. نتایج و بحث: رگرسیون گام به گام خطی برای خواص فیزیکی و شیمیایی خاک با عملکرد خرما در سه لایه عمقی خاک (30-0، 60-30 و 90-60 سانتی متر) محاسبه شد. R2 بدست آمده برای لایه ها به ترتیب 24/0، 89/0 و 76/0 بود. بیشترین همبستگی (89/0) مربوط به لایه دوم بود که به منطقه تغذیه ای معروف است و دارای بیشترین نسبت ریشه های اولیه و ثانویه برای جذب عناصر غذایی از محلول خاک بوده است. تنها K در معادله رگرسیون لایه اول که منطقه تنفسی نیز نامیده می شود و بیشتر ریشه های آن دارای ژئوتروپیسم منفی بوده و نقش تنفسی دارند، نقش بسزایی داشته است. بیشترین ضریب همبستگی پیرسون (61/0) برای درشت مغذی نیتروژن به دلیل تداوم تمام سال مرحله رشد رویشی در نخل خرما به دست آمد. همبستگی عملکرد با برخی از خصوصیات خاک مانند pH، گچ، EC، CCE و ماسه منفی بود. اسیدیته بیشتر خاک باعث تثبیت ریز مغذی ها می شود. گچ و EC بیشتر در خاک به فشار اسمزی بالا تمایل دارد که جذب آب ریشه را مختل می کند. شن و ماسه قابلیت آب کمتری دارد و درصد بالای آن در خاک باعث تنش آبی برای گیاهان می شود. نتیجهگیری: بخشهای زیادی از ایران به دلیل تغییرات اقلیمی و همچنین تحمل بالای درخت خرما به تنشهای محیطی از جمله خشکی و شرایط شوری، انتظار میرود در آینده به سمت کشت درخت خرما سوق داده شوند.. دستیابی به اطلاعات صحیح در مورد ویژگی ها خاک که می تواند بر عملکرد درخت خرما تأثیر بگذارد بسیار مهم است تا میزان کمبود یا مازاد این خواص را در منطقه برای بهبود مدیریت کشت مشخص کنیم. نیتروژن برای درخت خرما به ویژه در مناطق نیمه خشک و خشک از پتاسیم و فسفر اهمیت بیشتری دارد. لایه خاک بین 30 تا 60 سانتی متر بهترین عمق برای کوددهی به خوبی است. نقشه پهنه بندی عملکرد خشکی منطقه بهترین قسمت ها را برای کشت خرما نشان داد که برای سایر محیط های مشابه قابل استفاده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ویژگی های خاک؛ محدودیت؛ عناصر غذایی خاک؛ کریجینگ؛ نخل خرما | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Investigation of Spatial Variation Pattern of Superficial and Deep Soil Properties on Date Palm Yield (Case Study: Bushehr Province) | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Morteza Pouzesh shirazi1؛ Ali Akbar Mousavi2؛ Aliakbar Zare3 | ||
| 1Department of Soil and Water Research, Fars Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Shiraz, Iran. | ||
| 2Department of Soil Science, Faculty of Agriculture, Shiraz University, Shiraz, Iran | ||
| 3Department of Soil and Water Research, Safiabad Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Dezful, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Introduction: Date palm (Phoenix dactylifera L.) is one of the most valuable domesticated fruit trees in Iran due to its significant importance in economy, societies, health benefits and production capacity in unfavorable semi-arid and arid regions. Iran has more than 30 million date trees in 216,000 hectares, which produce 900,000 tons of date products. Bushehr province is one of the main origins of dates and one of the producers of dates in the south of Iran. Considering the importance of dates in Bushehr province, this study was conducted with the aim of investigating the pattern of spatial changes in surface and deep soil characteristics and its effect on date performance. Materials and Methods: This research was carried out in a large area about 39000 ha in Shabankareh region which is located in Bushehr province in southern Iran with old and new date palm gardens. Kabkab is the dominant date palm cultivar in the region. At first, the boundary of study area was determined by satellite pictures obtained from Google earth program. Then, target gardens were selected through visual differences between trees crown spread and garden density as a sign for their growth abilities. Field surveys were also accomplished to fulfill and check the selected gardens from close. Study area was spread from slope plain with 110 meters height in north part to the medium slope in center and flat plain in the south-west of region with 50 and 15 meters height, respectively. Soil samples were taken from three layers (0-30, 30-60 and 60-90cm) of target garden soils with auger and then was analyzed in laboratory. Soil properties such as texture, pH, electric conductivity of extract (EC), catain exchange capacity (CEC), equivalent calcium carbonate (CCE), organic carbon percent, macro and micro nutrients (N, P, K, Fe, Mn, Cu, Zn), gypsum and saturation percent. Date palm yields were weighing from three plants randomly in any target garden under the permission of garden owner who was also asked about the fertilizer and irrigation management of his garden, as well. Descriptive analysis of measured data was done by SPSS as well as their person correlations. Geostatistical analysis for soil properties and yield was carried out by GS+ to study the spatial variation of the measured properties. Yield zoning was then mapped for the survey area as a result of studied production spatial variance by Kriging estimator. Results and discussion: Linear stepwise regressions for soil properties with date palm yield in three soil depth layers (0-30, 30-60 and 60-90cm) were calculated. Adjusted R2 were 0.24, 0.89 and 0.76 for the layers, respectively. The highest correlation (0.89) was related to the second layer which is known as nutritional zone and contains the highest proportion of primary and secondary roots to uptake nutrients from soil solution. Only K played a significant role in regression equation of the first layer which is called respiratory zone and most of its roots have a negative geotropism and play a respiratory role. The highest Pearson correlation coefficient (0.61) obtained for N macronutrient due to all year long continuity of vegetative growth stage in date palm. Yield correlation was negative with some of soil properties such as pH, gypsum, Ec, CCE and sand. Higher acidity of soil results fixation of micronutrients. More gypsum and EC in soil tends to high osmotic pressure that disorders roots water uptake. Sand has lower water content capability and its high percentage in soil causes water stress for plants. Conclusion: large parts of Iran are expecting to be planted by date palm in future because of climate change and also date palm high tolerance to environmental stresses such as droughness and saline conditions. It's very important to achieve correct information about soil properties which can influence date palm yield in order to figure out deficient or excess amount of these properties in the region for improving cultivation managements. Nitrogen is more important than K and P for date palm especially in semiarid and arid regions. Soil layer between 30 to 60 cm is the best depth for applying fertilizers to be well up taken. Drowind yield zoning map of the area showed the best parts for date palm cultivation and can be used for other similar environments. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Soil characteristics, limitations, Nutrient elements of soil, kriging, date palm | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 3,940 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 3,258 |
||