ارزیابی مقطعیِ میزان پایداری نظام جابجایی در دوران همهگیری کرونا (مورد: بهرهگیران از خط 7 سامانه اتوبوسرانی تندرو تهران) | ||
| فصلنامه علمی توسعه پایدار محیط جغرافیایی | ||
| مقاله 7، دوره 7، شماره 13، تابستان 1404، صفحه 64-76 اصل مقاله (660.56 K) | ||
| نوع مقاله: علمی - پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/sdge.2023.103897 | ||
| نویسندگان | ||
| سید فضل الله حسینی؛ لطفعلی کوزه گر کالجی* ؛ محمدتقی رضویان | ||
| گروه جغرافیای انسانی و آمایش، دانشکده علوم زمین، دنشگاه شهید بهشتی تهران | ||
| چکیده | ||
| پیشینه و هدف: با شیوع همهگیری کرونا دگرگونی بزرگی در حیات و زیست شهری به وجود آمد که نظام جابجایی یکی از اصلیترین کانونهای آن بود. پایداری نظام جابجایی به دلیل حجم استفادهکنندگان از آن، یکی از پایهایترین چالشهای مدیریت شهری بخصوص در کلانشهرها به شمار میرود که تبعات آن میتواند طیف گستردهای از مخاطرات زیستمحیطی، اجتماعی، اقتصادی و ... را دربرگیرد. در واقع، همهگیری کرونا پارادایم استفاده از حملونقل عمومی را تغییر داده و شهرها را به سمت برنامهریزی جدید متناسب با شرایط بحران سوق داد. به نظر میرسد در طول تاریخ نیز این مسئله تکرار شده است بدین معنا که نظام جابجای بشر در دوران بیماریهای عمومی با محدودیتهای غیرقابل باوری روبرو بوده است. حال با شیوع ویروس کرونا در قرن بیستویکم نظام مدیریت شهری بخصوص در کلانشهرهای کشورهای کمتر توسعه یافته با چالشهای بیشتری روبرو هستند و ضرورت بررسی ابعاد این موضوع حیاتی است. روشها: روش پژوهش توصیفی-تحلیلی (از نوع علی-موردی) و ماهیت آن کاربردی است. تحقیقات توصیفی-تحلیلی انواع و اقسام گوناگونی دارند که این پژوهش از یکسو تحقیق علی یا پسرویدادی محسوب میشود و از سوی دیگر یک نوع تحقیق موردی است. دادهها و اطلاعات به دو شیوه اسنادی و میدانی گردآوری شده است. در بخش اسنادی از طرحها، مقالات، کتب، آمارنامهها و دادههای رسمی استفاده شده و در بخش میدانی نیز از ابزار پرسشنامه بهرهگیری شده است. جامعه آماری پژوهش شامل کاربران خط 7 سیستم اتوبوسرانی تندرو تهران است که در بازه زمانی 1 تا 15 مهرماه 1401 تعداد 400 پرسشنامه میان آنان توزیع شده است. با توجه به آنکه حجم جامعه آماری نامحدود و نامشخص است تلاش شد بیشترین تعداد پرسشنامه توزیع گردد تا اشباع دادهها حاصل گردد. روش نمونهگیری غیرتصادفی-دردسترس است بدینصورت که در توزیع پرسشنامه اصل فراگیری و دربرگیرندگی حفظ شد و همه گروههای سنی، جنسی، تحصیلاتی و ... میان اعضای نمونه تقریباً به نسبت یکسان توزیع گردید. دادههای حاصل از پرسشنامه (بر اساس طیف 5 گزینهای لیکرت) با آزمون t-test تکنمونهای مستقل مورد سنجش قرار گرفته است و میزان پایداری حملونقل در سریهای زمانی به دست آمده است. یافتهها: ارزیابی گویههای مرتبط با پایداری در نظام جابجایی شهروندان در سه مقطع زمانی نشان میدهد که پیش از همهگیری، ناپایداری مشهود است و میانگین آماری آن کمتر از حد متوسط 3 یعنی 2.82 است درحالیکه در حین همهگیری به سمت پایداری سوق پیدا میکند و میانگین آن به 3.93 ارتقا مییابد که نشاندهنده پایداری کاملاً قابل قبولی است. پس از شیوع همهگیری میانگین پایداری اندکی تقلیل مییابد اما همچنان در سطح نسبتاً قابل قبول ارزیابی میشود. نتایج در هر سه مقطع زمانی گویای آن است که زیرشاخص «تقاضای سفر» بالاترین میانگینها (با میانگین 3.65) را در میان سایر زیرشاخصها به دست آورده است و از پایداری بیشتری برخوردار است و زیرشاخص «رفتار سفر» یا میانگین کل 3.33 کمترین امتیاز را کسب نموده است. نکته قابل توجه در میانگینهای بهدستآمده این است که در همه زیرشاخصها؛ میانگینهای بهدستآمده در حین همهگیری نسبت به پیش از همهگیری ارتقا یافته است اما پس از همهگیری با کاهش روبرو بوده است. نتیجهگیری: در مطالعات پیشین، پایداری نظام حملونقلی غالباً با برنامههای مدیریت شهری در تخصیص گزینههای مختلف حملونقلی سنجیده میشود اما در این پژوهش؛ رفتار سفر، مدیریت سفر، الگوی سفر و تقاضای سفر استفادهکنندگان از سیستم حملونقل مورد کندوکاو قرار گرفت که گویای پایداری در رفتار بهرهوران است. بر همین اساس میتوان بیان داشت که بروز همهگیری آموزه بزرگی برای نظام برنامهریزی شهری داشت و شهروندان را به استفاده بهینهتر از حملونقل تشویق کرد. آنچه اهمیت وافری دارد حفظ و ارتقای این پایداری و جلوگیری از سقوط آن به دوران قبل از همهگیری است که میبایست متناسب با نیاز رفتاری و مصرفی کاربران؛ انعطاف و بازنگری در سیاستهای سیستم حملونقل شهری به وجود آید. | ||
| کلیدواژهها | ||
| پایداری؛ حملونقل؛ کرونا؛ نظام جابجایی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 524 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 293 |
||