نقد و تحلیل مفهوم نفس در آثار ناصرخسرو | ||
| تاریخ ادبیات | ||
| مقاله 4، دوره 15، شماره 2 - شماره پیاپی 86، 1401، صفحه 63-84 اصل مقاله (1.05 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48308/hlit.2023.103002 | ||
| نویسندگان | ||
| مریم کسائی1؛ رحمان ذبیحی* 2؛ محمدتقی جهانی3 | ||
| 1دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران | ||
| 2دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران | ||
| 3استادیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران | ||
| چکیده | ||
| موضوع این پژوهش که به روش توصیفی ـ تحلیلی انجام گرفته، نقد و تحلیل دیدگاه ناصرخسرو دربارۀ مفهوم نفس و جستوجو در ریشههای آن است. در جهانشناسی ناصرخسرو، نفس سومین مرتبۀ آفرینش است که از عقلِ کلی پدید میآید. عقل و نفس، زوجِ مذکر و مؤنث عالم روحانی به شمار میآیند که تمام مراتب مادون از آنها سرچشمه میگیرد. نفس کلی با تأثیرپذیری از عقل، در جهان روحانی جد و فتح و خیال و در عالم جسمانی طبیعت کلی، صورت و هیولی را پدید میآورد. نفوس نباتی و حیوانی در عالم فرودین، از نفس کلی سرچشمه میگیرد. نفس کلی نسبت به عقل ناقص است و برای رفع نقصان خود، با ایجاد مراتب پایینتر چون اجرام فلکی و ارکان، زمینۀ خلقت انسان را به عنوان هدف نهایی آفرینش فراهم میآورد. نفس ناطقه در انسان که جزئی از نفس کلی است با کاربست تعالیم دینی و کسب معارف، هم خود را نجات میدهد و هم به رستگاری نفس کلی کمک میکند. زمینه و ریشۀ آرای ناصرخسرو دربارۀ نفس، علاوه بر تعالیم اسلامی به اساطیر، آموزههای حکمی و فلسفی یونان و اندیشههای گنوسی و نوافلاطونی بازمیگردد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ناصرخسرو؛ نفس کلی؛ سرچشمۀ زایش؛ نفس ناطقه؛ تعالی نفس کلی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 13,373 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 6,959 |
||