مدلسازی ساختاری- تفسیری عوامل موثر بر تحقق بوم شهر (مطالعه موردی: شهر بجنورد) | ||
| فصلنامه علمی توسعه پایدار محیط جغرافیایی | ||
| مقاله 9، دوره 4، شماره 6، مرداد 1401، صفحه 126-143 اصل مقاله (1.15 M) | ||
| نوع مقاله: علمی - پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.52547/sdge.4.6.126 | ||
| نویسندگان | ||
| سیده شبناز اتحاد1؛ محمود جمعه پور* 2 | ||
| 1گروه جغرافیای انسانی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی | ||
| 2گروه برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی | ||
| چکیده | ||
| چکیده مبسوط پیشینه و هدف: بوم شهر، شهری براساس اصول زندگی دوستدار محیط زیست، از بین بردن پسماندهای کربن، تولید انرژی از منابع تجدیدپذیر، حفظ محیط زیست شهر، برانگیختن رشد اقتصادی، کاهش فقر، سازماندهی شهر برای تراکم های جمعیتی بالاتر، کارایی بیشتر و بهبود سلامتی است. براساس نظر رجیستر، ساخت بوم شهرها براساس اصولی است که سکونتگاههای انسانی میتوانند از نظر محیط زیستی پایدار و زیست پذیر و همچنین فشرده، حامی زندگی شهری، سازگار با پهنه زیستی و بهبود زیست بوم باشند؛ بدین ترتیب کاهش مصرف انرژی، ارتقا جوامع زیستی، سلامتی و عدالت اجتماعی، اولویت حمل ونقل غیرموتوری و کمک به اقتصاد در این شهرها مورد توجه است. از جمله مسائلی که این روزها با توجه به سرعت شهرنشینی به ویژه در توسعه های یک دهه اخیر شهر بجنورد، باید بیشتر مورد توجه قرار گیرد، جذب جمعیت قابل توجهی از مهاجران به دنبال توسعه خدمات و امکانات شهری و حتی فراشهری، ایجاد بینظمی و بی قوارگی در گسترش شهر به دنبال رشد جمعیت شهر، افزایش وابستگی و استفاده از خودرو شخصی به دلیل ناکارآمدی حمل ونقل عمومی، حجم قابل توجه ازدحام و ترافیک شهری، گسترش انواع آلودگی های محیطی مثل آلودگی هوا، آلودگی صدا و در برخی موارد آلودگی بصری است. ضرورت و اهمیت توجه به شهر بجنورد از منظر رویکرد شهر اکولوژیک از آن جهت است که با تداوم این وضعیت، این شهر از بستر و قابلیت های خود برای تبدیل شدن به شهر اکولوژیک، فاصله گیرد و این مشکلات تشدید شود. در این حالت برنامه ریزی و پرداختن به آن نیازمند صرف زمان و هزینه بیشتری خواهد بود. لذا با استفاده از رویکردهای نوین و مطرح در زمینه توسعه شهری پایدار، میتوان ابعاد مختلف شهر را در زمینه رشد و توسعه با یکدیگر هماهنگ و یکپارچه ساخت. هدف پژوهش حاضر، ارائه یک مدل ساختاری- تفسیری بر مبنای رویکرد شهر اکولوژیک است. مواد و روش ها: مدلسازی تفسیری-ساختاری، روشی موثر و کارا برای موضوعاتی است که در آن متغیرهای کیفی در سطوح مختلف اهمیت، بر یکدیگر آثار متقابل دارند و میتوان با استفاده از این روش، ارتباطات و وابستگی های بین متغیرهای کیفی مسئله را کشف، تحلیل و ترسیم کرد. روشهای متعددی مانند دلفی، روش گروه اسمی، گروههای تمرکز و طوفان ذهنی، روشهای رسمی جهت خلق ایده و رسیدن به اجماع در میان کارشناسان خبره می باشد. این پژوهش طی دوگام صورت گرفته است: اول برای شناسایی مولفههای بومی شهر اکولوژیک در بجنورد، با تکنیک دلفی در پانل خبرگان در مورد مسائل کلی شهر بجنورد و زمینه ها و موانع پیشروی تحقق رویکرد شهر اکولوژیک، بحث و گفتگو انجام و در نتیجه 16 مولفه در 5 دسته اصلی حاصل شد. گام دوم، فرآیند مدلسازی ساختاری- تفسیری است که برای اجرای این تکنیک، روابط درونی عوامل، شناسایی شده و در نهایت سطحبندی آنها انجام شد. یافتهها و بحث: از مولفه هایی که طی مصاحبه دلفی، کارشناسان به آنها اشاره کرده بودند، لیستی تهیه شد و برحسب زمینه ای که داشتند، شامل 16مولفه در پنج زمینه محیطی، اقتصادی، مدیریتی، اجتماعی و کالبدی دسته بندی شدند. پس از تعیین روابط و سطوح متغیرها در مدل ساختاری-تفسیری، مولفهها در چهار سطح قرار گرفته اند. مولفه هایی که در سطوح بالایی مدل قرار دارند، تاثیرگذاری کمتر دارند و با نزدیک شدن به سطوح پایین تر، تاثیرگذاری مولفه ها افزایش مییابد. در پایینترین سطح این مدل، مولفه «فرهنگ و سبک زندگی شهروندی» قرار دارد. براین اساس، مدل تحقق شهر اکولوژیک در بجنورد، مدلی چهار سطحی است که پایه آن از فرهنگ و سبک زندگی شهروندی آغاز میشود و در برنامه ریزی هدفمند، باید این مولفه در کانون قرار گیرد. نتیجهگیری: ارتباط شهر و محیطزیست، دارای لایه هایی پنهان در زمینه سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و حتی فرهنگی است. به دنبال ظهور مسائل محیط زیستی در شهرها، نگرش اکولوژیکی به شهرها گسترش یافت که در آن، سرمایه طبیعی باید به شکلی حفظ شود که با شرایط نامناسب و تخریب محیطی مواجه نشود. پژوهش حاضر، با هدف شناسایی مولفه های موثر بر تحقق شهر اکولوژیک در بجنورد در راستای تحقق توسعه شهری پایدار، با بهرهگیری از شیوهای نوین در زمینه پژوهشهای کیفی با استفاده از مصاحبه دلفی و مدل ساختاری-تفسیری انجام شد. طبق این مدل، مولفه ها در 4 سطح، طبقه بندی شدند و مولفه 12، یعنی «فرهنگ و سبک زندگی شهروندی»، در پایینترین سطح از این مدل، دارای بیشترین تاثیرگذاری است. در نهایت، طبق تجزیه و تحلیل قدرت نفود و میزان وابستگی در قالب تجزیه و تحلیل میک مک، مولفه ها در ناحیه دو و ناحیه سه قرار گرفتند. مولفه «فرصت های شغلی متناسب با زمینه های فرهنگی و زیستی بومی»، تنها مولفه ناحیه دو، دارای اثرپذیری بالا و قدرت نفود کم است. سایر مولفه ها در ناحیه سه قرار دارند و هرگونه تغییر در این مولفه ها، سایر مولفه ها و سیستم تحقق پذیری شهر اکولوژیک را تحت تاثیر قرار میدهد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| مدلسازی ساختاری-تفسیری؛ شهر اکولوژیک؛ بجنورد؛ توسعه پایدار | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Structural-Interpretive Modeling of Effective Factors on Realization Ecological City (Case study: Bojnourd City) | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Seyyede Shabnaz Ettehad1؛ Mahmoud Jomeh Pour2 | ||
| 1Department of Human Geography, Faculty of Earth Sciences, Shahid Beheshti University | ||
| 2Department of Urban Planning, Faculty of Social Sciences, Allameh Tabatabai University | ||
| چکیده [English] | ||
| Extended Abstract Background and purpose: Eco-city is a city that has been formed and managed on the bases of the principles of environment-friendly living, eliminating carbon waste, producing energy from renewable sources, creating an environment in the city, stimulating economic growth, reducing poverty, organizing city for higher population densities, greater efficiency and improve health. According to Register’s view, an Eco-city is based on the principles that human settlements can be environmentally sustainable and livable, as well as intensive, supportive of urban life, compatible with the ecological zone and ecological improvement. Thus, reducing energy consumption, promoting biological communities, health, social justice, prioritizing non-motorized transportation, and helping the economy in these cities are considered. Among the issues, especially in the last decade development of Bojnourd city that should be paid more attention to these days due to rapid urban development, attracting a significant population of immigrants seeking the development of urban and even metropolitan services and facilities, creating disorder and inability to expand the city. The growth of the urban population, the increase in dependence and the use of private cars due to the inefficiency of public transport, the significant volume of congestion and urban traffic, the spread of various environmental pollutants such as air pollution, noise pollution, and in some cases even visual pollution. The necessity and importance of paying attention to the city of Bojnourd from the perspective of the ecological city approach are because with the continuation of this situation, the city of Bojnourd distances itself from its context and capabilities to become an ecological city and these problems intensify; In this case, planning and dealing with it will require more time and money. Therefore, by using new and world-renowned approaches to sustainable urban development, this development can be more balanced proccess. The various dimensions of the city in the growth and development proccess can be coordinated and integrated. The purpose of this study is to present a structural-interpretive model based on the ecological city approach. Materials and Methods: Interpretive-structural modeling is an effective and efficient method for topics in which different qualitative variables have interact affects. This method can be use to discover the relationships and dependencies between qualitative variables, analyze them, and draw. Numerous methods such as the Delphi, nominal group method, focus groups, and brainstorming, are formal methods for generating ideas and reaching consensus among experts. This research has been done in two steps: The first is the Delphi technique, which was carried out to identify the indigenous components of the ecological city in Bojnourd. We first discussed with the panel of experts about the general issues of Bojnourd city, the contexts, and obstacles to the realization of the ecological city approach. As a result, 16 components were obtained in five main categories. The second step is the process of structural-interpretive modeling to implement this technique, the internal relations of the factors were identified, and finally, their leveling was done. Findings and Discussion: A list of components mentioned by experts during the Delphi interview was compiled, and according to their context, they included 16 components in five environmental, economic, managerial, social, and physical contexts. After determining the relationships and levels of variables in the structural-interpretive model, the components are located at four levels. Components at the upper levels of the model are less effective, and as you approach the lower levels, the effectiveness of the components increases. The lowest level of this model is the "citizenship culture and lifestyle" component. Accordingly, the model of achieving an ecological city in Bojnourd is a four-level model whose foundation begins with the culture and lifestyle of citizens, and in planning towards this goal, this component should be the focus. Conclusion: The relationship between the city and the environment has hidden layers in the political, socioeconomic, and even cultural contexts. Following the emergence of environmental issues in cities, the ecological attitude towards cities has expanded, in which natural capital must be preserved in a way that does not face unfavorable conditions and environmental degradation. The study aimed to identify the effective components of the realization of the ecological city in Bojnourd to achieve sustainable urban development, using new methods in the field of qualitative research using the Delphi interview and structural-interpretive model (ISM). According to this model, the components were classified into four levels, and component 12, i.e. "citizenship culture and lifestyle", has the most impact at the lowest level of this model. Finally, according to the analysis of penetration power and the degree of dependence in the form of MICMAC analysis, the components were located in districts two and three. The job opportunities tailored to indigenous cultural and biological contexts component is the only component of district 2, with high impact and low penetration power. The other components are located in area three, and any changes in these components will affect the other components and the feasibility system of the ecological city. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Structural-interpretive modeling, Ecological city, Bojnourd. Sustainable Development | ||
| مراجع | ||
|
آتشسوز، ع.، فیضی، ک.، کزازی، ا. و الفت، ل.، 1395 . مدلسازی تفسیری - ساختاری ریسکهای زنجیره تامین صنعت پتروشیمی، فصلنامه علمی-پژوهشی مطالعات مدیریت صنعتی: 14 ( 41 ،) 63-39 . https://jims.atu.ac.ir/article_4168.html - ادیبیسده، ن.، 1398 . ارتقا کیفیتهای اکولوژیک با رویکرد طراحی شهری بوم سازگار مطالعه موردی: شهر خوانسار، پایاننامه کارشناسیارشد رشته طراحی شهری، دانشگاه هنر اصفهان. بحرینی، س.، 1376 . شهر، شهرسازی و محیطزیست، نشریه محیطشناسی: 19 ، 75 - 84 . برنامه اسکان بشر سازمان ملل متحد، 1391 . برنامهریزی شهرهای پایدار، گزارش جهانی درباره سکونتگاههای بشری سال 2009 ، چاپ اول، مشهد: انتشارات مرکز پژوهشهای شورای اسلامی شهر مشهد، 500 . - جمعهپور، م.، 1392 . برنامهریزی محیطی و پایداری شهری و منطقهای: اصول، روشها و شاخصهای محیطی پایداری سرزمین، تهران: انتشارات سمت، چاپ اول، 420 . - حاجیانی، ا.، 1391 . مبانی، اصول و روشهای آیندهپژوهی، چاپ دوم، تهران: انتشارات دانشگام امام صادق)ع(، 427 . - رضویان، م.، کانونی، ر. و یارمرادی، ک.، 1395 . محیط- زیست شهری، چاپ اول، تهران: نشر علم، 380 . - روزلند، م. و موسی کاظمی محمدی، م.، 1378 . ابعاد بوم شهر، رشد آموزش جغرافیا، 53 ، 37 - 44 . https://jurbangeo.ut.ac.ir/m/article_77202.html - سیفی فرزاد، ه.، احمدیپور، ز.، حافظنیا، م. و مرادیان، م.، 1398 . طراحی مدل ساختاری-تفسیری ) ISM ( عوامل موثر بر امنیت پایدار شهروندی، فصلنامه شهر پایدار، 2 ( 3 ،) 125-111 . http://www.jscity.ir/article_102766.html - شریفیان بارفروش، ش و مفید شمیرانی، م.، 1393 . معیارهای شاکله بومشهر از دیدگاه نظریهپردازان، نشریه باغ نظر، 31 ( 11 ،) 108-99 . http://www.bagh-sj.com/article_7854_4695945d4abcf5ebfee806749119bb01.pdf - شهرکی، ع. و مرادی، م.، 1392 . ارزیابی ریسک در محیط کار با استفاده از آنالیز ایمنی شغل، روش گروه اسمی و تاپسیس فازی، دوماهنامه سلامت کار ایران، 4 ، 43 - 54 . http://ioh.iums.ac.ir/article-1-532-fa.html - عظیمی، ن.، 1390 . توانها و محدودیتهای طبیعی در برنامهریزی ملی و منطقهای، نشر ژرف، چاپ اول، تهران، 242 . - طاهری، ف.، 1396 . تبیین چشمانداز شهر شاندیز با تاکید بر نظریه بوم شهر در افق 1404 ، رساله دکتری، رشته جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی. - قنبری، و. و صفایی شکیب، ع.، 1396 . ساختاردهی به مسائل مدیریت کیفیت با رویکرد مدلسازی ساختاری- تفسیری، فصلنامه علمی- ترویجی مدیریت استاندارد و کیفیت، ، 7 ( 23 ،) 15-6 . https://www.jstandardization.ir/article_49251.html - گافرون، پ.، گی، ه. و فرانتس، ا.، 1390 . بومشهر، ترجمه نفیسه مرصوصی، چاپ اول، تهران: انتشارات موسسه علمی و فرهنگی فضا، 194 . - موسی کاظمی محمدی، م.، 1380 . توسعه پایدار شهری: مفاهیم و دیدگاهها، نشریه تحقیقات جغرافیایی، 160 ( 3 ،) 113-94 . https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?id=23541 - مهندسین مشاور فرنهاد، 1389 . طرح جامع بجنورد. - ناظمی، ا.، 1392 . مقدمهای بر آیندهپژوهی جلد سوم روش سناریو، چاپ اول، موسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی، تهران، 68 . - نظمفر، ح.، عشقی چهاربرج، ع. و علوی، س.، 1396 . ارزیابی توسعه بومشهر در سکونتگاههای شهری استان آذربایجان شرقی با تاکید بر الگوی توسعه پایدار، جغرافیا و پایداری محیط، 7 ( 22 ،) 82-65 . https://ges.razi.ac.ir/article_755.html -An, S., 2016. Eco-Innovations in Designing Ecocity, Ecotown and Aerotropolis, Journal of Architectural Engineering Technology 1-15. https://www.omicsonline.org/open-access/ecoinnovations-in-designing-ecocity-ecotown-and-aerotropolis-2168-9717-1000161.php?aid=71017 - Bibri, S.E. and Krogstie, J., 2020. Smart Eco-City Strategies and Solutions for Sustainability: The Cases of Royal Seaport, Stockholm, and Western Harbor, Malmö, Sweden, Urban science, volume 4(11), 1-42. https://www.mdpi.com/2413-8851/4/1/11 - Chang, C.C., Helga, L. and Eric, S., 2016. A Green Leap Forward? Eco-State Restructuring and the Tianjin–Binhai Eco-City Model, Regional Studies 929-943. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00343404.2015.1108519 - Datta, A., 2012. India’s ecocity? Environment, urbanisation, and mobility in the making of Lavasa, Environment and Planning C: Government and Policy, 982-996. https://journals.sagepub.com/doi/10.1068/c1205j - Flynn, A., Li, Y., Peter, F. and Chun, CH., 2016. Eco-cities, governance and sustainable lifestyles: The case of the Sino-Singapore Tianjin Eco-City, Habitat International 78-86. https://www.infona.pl/resource/bwmeta1.element.elsevier-9c3bae8c-5a5b-34f0-964e-5f3da0c51a22 - Gunawansa, A., 2011. Contractual and Policy Challenges to, Sustainable Development, 382-390. https://ideas.repec.org/a/wly/sustdv/v19y2011i6p382-390.html - Kenworthy, J., 2006. The eco-city: ten key transport and planning dimensions for sustainable city development, International Institute for Environment and Development, 67-85. https://journals.sagepub.com/doi/pdf/10.1177/0956247806063947 - Li, J., Xingguo, C., Huiyong, L., Huali, G. and Zhihui, S., 2013. Study on the Compilation of General City Planning Guided by Low-carbon and Ecology, Applied Mechanics and Materials 156-159. https://www.scientific.net/AMM.361-363.156 - Ma, L., 2018. Eco-city Objectives: A Framework for Formulation and Examination Based on the Planning Perspective, Advances in Social Science, Education and Humanities Research, volume 176, pages 1024-1211. https://www.atlantis-press.com/proceedings/icmess-18/25897276 - Nazmfar, H., Eshghei, C.A. and Alavi, S., 2017. Assessment of Ecological City Development in Urban Settlements of East Azarbaijan Province with an Emphasis on the Theoretical Model of Sustainable Development, Geography and Sustainability of Environment: 7(1), 22, 65-81. - Rapoport, E. and Vernay, A.L., 2011. Defining The Eco-City: A Discursive Approach, Management and Innovation for a Sustainable Built Environment 1-15. https://www.semanticscholar.org/paper/Defining-the-eco-city%3A-A-discursive-approach-Rapoport-Vernay/5be4515a49b957f8249a6eb06495a4e86711c1da - Sandoval, H., L.A.C.E. Bayas, A., J Rodríguez, P., F Sánchez, F. and F Casani, F. De N., 2017. From Ecocity To Ecocampus: Sustainability Policies In University Campuses, Sustainable Development and Planning 541 - 551. https://www.witpress.com/elibrary/sdp-volumes/12/3/1488 - Stoltz, D., Omar, S., Jaime, A. and Per, L., 2014. On Holistic Planning in EcoCity development: Today and in the past, Energy Procedia, 2192- 2195. https://journals.scholarsportal.info/details/18766102/v61icomplete/2079_psfetiie.xml - Wang, F. and Wang, K., 2017. Assessing the Effects of Eco-city practices on urban sustainability using and Extended Ecological Footprint Model: A case study in Xian, China, sustainability, 19(1591), 1-16. https://www.mdpi.com/2071-1050/9/9/1591 - Wong, T.CH. and Belinda, Y., 2011. Understanding the Origins and Evolution of Eco-city Development: An Introduction, In Eco-city Planning Policies, Practice and Design, 1-14. London: Springer. https://link.springer.com/book/10.1007/978-94-007-0383-4 - Zhou, N., He, G., Williams, C. and Fridley, D., 2015. ELITE cities: A low-carbon eco-city evaluation Tool for china, Ecological Indicators, 48, 448-456. https://www.infona.pl/resource/bwmeta1.element.elsevier-3b5eea44-07a5-397c-8be1-c9a12bea4ef1 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 602 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 584 |
||