تحلیل فضایی آسیبپذیری کاربری های اراضی در برابر سیلاب(مطالعه موردی: شهر راز، استان خراسان شمالی) | ||
| فصلنامه علمی توسعه پایدار محیط جغرافیایی | ||
| مقاله 10، دوره 4، شماره 6، مرداد 1401، صفحه 144-157 اصل مقاله (1.21 M) | ||
| نوع مقاله: علمی - پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.52547/sdge.4.6.144 | ||
| نویسندگان | ||
| لطفعلی کوزهگر کالجی* 1؛ نورالدین رحمتی2؛ علی اسماعیل زاده کواکی3 | ||
| 1گروه جغرافیا و آمایش انسانی، دانشگاه شهید بهشتی تهران | ||
| 2گروه جغرافیا و آمایش انسانی دانشگاه شهید بهشتی، تهران | ||
| 3دانشگاه ازاد اسلامی مشهد | ||
| چکیده | ||
| چکیده مبسوط پیشینه و هدف: سیلاب ها از مهمترین مخاطراتی هستند که سبب وارد آوردن خسارات زیادی به نواحی شهری می شوند. سیلاب شهری با توجه به فراوانی فزاینده آن در سالهای اخیر یکی از مخاطرات طبیعی تهدیدکننده در مناطق شهری در سراسر جهان است. به منظور جلوگیری از وقوع سیل و کاهش پیامدهای بعدی، مدیران شهری با هدف پیشبینی ویژگیهای بارندگی از جمله شدت پیک، زمان رسیدن و مدت زمان، به ساکنان مناطق پرخطر هشدار داده و در هنگام پیشبینی سیلاب، باید اقدامات اضطراری را به کار گیرند از آنجایی که نقشهنگاری خطر سیلابهای شهری نقش تعیین کنندهای در مدیریت و برنامهریزی شهری به ویژه در کاهش خسارات سیل دارد و میبایست شهرسازان و برنامهریزان شهرى، زمین شناسان و جغرافیدانان به بررسى دقیق علل و عوامل ایجاد این بلایاى طبیعى در مناطق شهرى بپردازند و راهکارهاى لازم را براى کاهش اثرات آن پیشبینى کنند. این پژوهش با هدف تحلیل فضایی پهنه های آسیبپذیر شهری در برابر سیلاب در شهر مورد مطالعه پرداخته و ضمن مشخص کردن پهنه های در معرض خطر راهکارهایی جهت کاهش آسیب پذیری ارائه داده است. مواد و روش ها: تحقیق حاضر از نوع کاربردی و با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی انجام شده است. روش گردآوری اطلاعات براساس مطالعات کتابخانهای و پرسشنامه است. جامعه آماری پژوهش، کارشناسان مرتبط با حوزههای شهرسازی و منابع طبیعی، آب و فاضلاب، محیطزیست و سایر نهادهای رسمی مرتبط با شهر راز می باشند. در این تحقیق برای اجتناب از تأثیر نظرات شخصی و خطاهای سلیقهای تعیین و وزن معیارها از نظر متخصصین استفاده شده است. حجم نمونه تعداد 40 نفر با روش نمونهگیری هدفمند انتخاب شدند که از نرمافزارGIS و تحلیل سلسله مراتبی استفاده شده است. پس از تعیین وزنها و محاسبه نرخ پایداری شاخصها و ضریب تأیید آن، عملیات اولویتبندی مناطق آسیبپذیر اجرا و نتیجه بهصورت نقشهای در سهطبقه شامل نواحی اولویتدار (آسیبپذیری زیاد)، با اولویت کم (آسیبپذیری متوسط) و فاقد اولویت (آسیبپذیری کم) شناسایی شدهاند. یافته ها و بحث: برای ارزیابی مناطق آسیبپذیر ناشی از سیلاب در شهر راز، متغیرهای تحقیق حاضر به دو گروه طبقهبندی شدند: اول عناصر تشدیدکننده، که میزان آسیبپذیری کاربریها را در برابر سیلاب افزایش میدهند و شامل: شیب زمین و شبکه آبراهه و گروه دوم، عناصر در معرض خطر یا عناصر اساسی، جانی و فضایی تقسیم شدهاند. عناصر اساسی، در معرض مستقیم خطر سیلاب قرار دارند. به دلیل اینکه آبگرفتگی دهانه پلها در هنگام بارشهای شدید از جمله شایعترین معضلات روانابهای شهری است، لذا پلهای شهری از جمله عناصر اساسی در معرض خطر سیلاب هستند. در این تحقیق متغیرهای مؤثر در آسیبپذیری که شامل کاربری اراضی، فاصله از پل، تراکم جمعیت، شیب و تراکم شبکه آبراهه است جهت تعیین وزن کلی، اولویتبندی آنها براساس روابط موجود در ماتریسی به ابعاد 5*5 برای مقایسه دوبهدو متغیرها و تعیین ارجحیت آنها قرار گرفت. یافتههای تحقیق حاضر نشان میدهد که کاربریهای مسکونی و فرهنگی در فاصله صفر از رودخانه در شهر راز احداث شده و حریم رودخانه را رعایت نکردهاند. همچنین کاربریهای آموزشی، صنعتی، کشاورزی و مذهبی در فاصله 13 و 15 متری از رودخانه بنا شدهاند. استفاده از مدل تحلیل سلسله مراتبی AHP و نرمافزار GIS میزان و نواحی آسیبپذیر در برابر سیل در شهر راز مشخص نمود که کاربریهای مسکونی، فرهنگی، مذهبی، درمانی بیشترین درصد خطرپذیری در برابر سیلابهای شهری را دارند. نتیجه گیری: نتایج نهایی نشان داد، 33 درصد از مساحت شهر راز در معرض آسیبپذیری زیاد ناشی از سیلاب قرار دارد که با توجه به کوچک بودن شهر و عدم وسعت سایر کاربریها بیشترین آسیبپذیری مربوط به کاربری مسکونی است. این آسیبپذیری بیشتر به دلیل شیب زمین، کیفیت پایین ابنیه و همچنین عدم رعایت حریم رودخانه بهعنوان مهمترین علت در آسیبپذیری کاربری مسکونی است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| آسیبپذیری؛ تحلیل سلسهمراتبی؛ سیلاب شهری؛ شهر راز؛ مخاطرات طبیعی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Spatial Analysis of Vulnerability of Urban Land uses Against Floods (Case study: Raaz City, Northern Khorasan province) | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Lotfali Kozegar Kaleji1؛ Nourddin Rahmati2؛ ALI ESMAEILZADEH3 | ||
| 1AssociateProfessor of department of Human Geography and logistics, Shahid Beheshti University, Tehran | ||
| 2Geography and Urban planning, department of human Geography and logistics ,shahid beheshti University, Tehran | ||
| 3Islamic Azad University, Mashhad Branch | ||
| چکیده [English] | ||
| Extended Abstract Background and objective: Floods are considered one of the most important hazards causing a lot of damage to urban areas. Due to its increasing frequency in recent years, urban flooding is one of the most threatening natural hazards in urban areas around the world. To prevent floods and reduce the consequences, city managers should warn the residents of high-risk areas by predicting the features of rainfall such as peak intensity, arrival time, and duration, along with taking emergency measures while predicting floods. Since urban flood risk mapping has a decisive role in urban management and planning, especially in reducing flood damage, it is necessary for city planners and urban planners, geologists, and geographers to examine the causes and factors related to these events for the purpose of dealing with such natural disasters in urban areas and predicting the necessary solutions to reduce their effects. The present study aims to analyze vulnerable urban areas spatially against floods in the city under study and provide solutions to reduce vulnerability while determining the areas at risk. Materials and Methods: In this descriptive and analytical study, library studies and questionnaires were used for collecting the related information. The statistical population included experts related to urban planning and natural resources, water and sewage, environment, as well as other official institutions related to Raaz city. To avoid bias, the experts’ opinions were considered for determining and weighing the criteria. Finally, 40 people were selected based on a purposive sampling method. GIS software and AHP hierarchical analysis were used for data analysis. After determining the weights and calculating the reliability rate of the indicators and their confirmation coefficient, vulnerable areas were prioritized by using GIS software and the output was a map recognized in three layers including the high priority (high vulnerability), low priority (medium vulnerability) and non-priority (vulnerability) low) areas. Findings and Discussion: To evaluate the vulnerable areas caused by floods in Raaz city, the variables used in this study were classified into two groups. First, the aggravating elements are the elements that increase the vulnerability of land uses against floods including the slope of the land and waterway network. Second, there are elements at risk, which are divided into basic, vital, and spatial elements. Basic elements are those which are directly exposed to flood risk. Because flooding bridges during heavy rains is one of the most common problems of urban runoff, urban bridges are one of the basic elements at risk of flooding. In this research, the effective variables in vulnerability such as land use, distance from the bridge, population density, slope, and density of the waterway network were considered for determining the overall weight, their prioritization based on the relationships in the 5x5 matrix to compare the variables two by two and determine the preference. The findings indicated that residential and cultural uses were built at zero distance from the river in Raaz city without observing the privacy of the river. In addition, educational, industrial, agricultural, and religious uses were built at a distance of 13 and 15 meters from the river. The use of the AHP hierarchical analysis model and GIS software of the extent and areas vulnerable to floods in Raaz city showed that residential, cultural, religious, and medical uses have the highest percentage of vulnerability to urban floods. Conclusion: Based on the results, 33% of the area in Raaz city is exposed to high vulnerability due to floods, most of which are related to residential use due to the small size of the city and the lack of other uses. This vulnerability is mostly related to the slope of the land, the low quality of the buildings, and the lack of observing the privacy of the river as the most important reason for the vulnerability of residential use. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Vulnerability, Urban Flood, Hierarchical Analysis, Rāz City | ||
| مراجع | ||
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 906 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 669 |
||