سعدی: مردی از ایرانشهر (بررسی بازتاب اندیشۀ ایرانشهری در آثار سعدی) | ||
| تاریخ ادبیات | ||
| مقاله 9، دوره 14، شماره 2 - شماره پیاپی 85، 1400، صفحه 185-206 اصل مقاله (5.38 M) | ||
| نوع مقاله: علمی - پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.52547/hlit.2022.225880.1097 | ||
| نویسنده | ||
| منا علی مددی* | ||
| استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه گنبد کاووس | ||
| چکیده | ||
| اندیشۀ ایرانشهری، بخصوص وجه سیاسی آن، نظام اندیشگی حاکم بر تمامی تاریخ ایران باستان است که با وجود همۀ تغییرات، در دورۀ اسلامی نیز تداوم یافته است؛ در میان آثار بازمانده از شاعران و نویسندگان ادب پارسی، از کلیله و دمنۀ نصرالله منشی که اثری داستانیست، گرفته تا مرصادالعباد نجمالدین رازی که به تبیین جهانبینی عرفانی و تعلیم آداب صوفیانه پرداخته است، میتوان بازتاب اندیشۀ ایرانشهری را آشکارا مشاهده کرد. سعدی نیز مردی از ایرانشهر است که با وجود تحصیل علوم اسلامی در نظامیه و تأثیر از وجه صوفیانۀ تفکر اسلامی، آثار او، گلستان و بوستان، را میتوان جلوهگاه روشنی از اندیشۀ ایرانشهری نیز به شمار آورد. آنچه از بررسی آثار سعدی به دست آمده است، نشان میدهد که تمامی مؤلفههای این اندیشه، شامل داشتن نگاه طبقاتی به هستی (بخصوص اجتماع انسانها)، صدرنشین بودن پادشاه در هرم طبقاتی جامعه، الهی دانستن پادشاهی و قائل شدن فرّ ایزدی برای پادشاه، عین قانون دانستن رای و سخن او، لزوم عمل به خویشکاری، مفهوم خاص دادگری، توجه ویژه به فضیلت اعتدال و توصیۀ مکرر به میانهروی، خرسندی و قناعت به آنچه نظم کیهانی در اختیار آدمی قرار داده و در نهایت یکی دانستن دین و پادشاهی در آثار سعدی نمودی آشکار دارند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| سعدی؛ گلستان؛ بوستان؛ ایران باستان؛ اندیشۀ ایرانشهری | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Saadi: A Man from Iranshahr A Study on the Reflection of Iranshahri Thought in Saadi’s Works | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mona Alimadadi | ||
| Assistant Professor, Depatment of Persian Language and Literature, Gonbad Kavous University | ||
| چکیده [English] | ||
| Iranshahri Thought, particularly its political aspect, represents the system of thought that dominates the history of ancient Iran, which, despite all the changes, has continued in the Islamic period. In the surviving works of Persian literature, such as Kelileh va Demneh of Nasrollah Monshi, which is a fictional work, and Mersād al-ʻEbād of Najmoddin Rāzi, which has explained mystical views and Sufi etiquette, the reflections of the Iranshahri Thought can be clearly observed. Saadi is also a man from Iranshahr who, despite studying Islamic sciences in the Nezamiyye and being influenced by the Sufi thoughts, in his works, Golestan and Bustan, he manifested the ideas of Iranshahri Thought. The present study shows that all the components of Iranshahri Thought, including having a hierarchal view of the universe (especially of the human community), considering the king as the leader in the hierarchy of society, knowing the kingdom as divine and believing in Farr-e Izadi (divine royal glory) of the king, considering his opinion and speech as the law, the need to fulfill the duties (khishkāri), the distinct concept of justice, repeated advice to adhere the virtue of moderation, satisfaction and contentment with what the cosmic order has given man, and finally, considering religion and kingdom as a united concept are evident in Saadi’s works | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Saadi, Golestan, Bustan, ancient Iran, Iranshahri Thought | ||
| مراجع | ||
|
اسلامی ندوشن، محمدعلی (1381) چهار سخنگوی وجدان ایران، تهران: قطره.
بندهش (1400) ترجمۀ مهرداد بهار، تهران: توس.
بهار، محمدتقی (1369) سبکشناسی، ج3، تهران: امیرکبیر.
پولادی، کمال (1397) در سودای نظام داد/ جهانشناسی ایرانی و اندیشۀ سیاسی، تهران: مرکز.
جهانگیری، علی (1400) از نظم کیهانی تا عدالت سیاسی در عهد ساسانی با تکیه بر نامۀ تنسر، تهران: زرنوشت.
دشتی، علی (1390) قلمرو سعدی، زیر نظر مهدی ماحوزی، تهران: زوار.
دینکرد، کتاب سوم (1381) آراستاری، آوانویسی، یادداشت و ترجمۀ فریدون فضیلت، تهران: انتشارات فرهنگ دهخدا.
رستموندی، تقی ( 1388) اندیشۀ ایرانشهری در عصر اسلامی، تهران: امیرکبیر.
رضایی راد، محمّد ( 1378) مبانی اندیشۀ سیاسی در خرد مزدایی، تهران: طرح نو.
سعدی، مصلحالدین (1381) گلستان، تصحیح و توضیح غلامحسین یوسفی، تهران: خوارزمی.
سعدی، مصلحالدین (1389) «نصیحتالملوک»، چاپشده در کلیات سعدی، به اهتمام محمّدعلی فروغی، تهران، امیرکبیر.
سعدی، مصلحالدین (1392) بوستان، تصحیح و توضیح غلامحسین یوسفی، تهران: خوارزمی.
طباطبایی، سید جواد (1390) خواجه نظامالملک توسی/ گفتار در تداوم فرهنگی، تهران: نگاه معاصر.
طباطبایی، سید جواد (1395) تاریخ اندیشۀ سیاسی در ایران، ملاحظاتی در مبانی نظری، تهران: مینوی خرد.
عابدی، کامیار (1391) جدال با سعدی در عصر تجدد، شیراز، انتشارات دانشنامۀ فارس با همکاری مرکز سعدیشناسی.
فردوسی، ابوالقاسم (1379) شاهنامه/ بر اساس چاپ مسکو، تهران: پیمان.
فوشه کور، شارل هانری دو (1377) اخلاقیات/ مفاهیم اخلاقی در ادبیات فارسی از سدۀ سوم تا سدۀ هفتم هجری، ترجمۀ محمّدعلی امیرمعزّی و عبدالمحمّد روحبخشان، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
قادری، حاتم و تقی رستموندی (1385) «اندیشۀ ایرانشهری (مختصات و مؤلفههای مفهومی)»، فصلنامۀ علوم انسانی دانشگاه الزهرا، س16، ش 59.
کاتوزیان، محمّدعلی (1384) تضاد دولت و ملت/ نظریۀ تاریخ و سیاست در ایران، ترجمۀ علیرضا طیّب، تهران: نی.
کریستنسن، آرتور (1314) وضع ملت و دولت و دربار در دورۀ شاهنشاهی ساسانیان، ترجمه و تحریر مجتبی مینوی، تهران: مطبعۀ مجلس.
مجتبایی، فتحالله (1352) شهر زیبای افلاطون و شاهی آرمانی در ایران باستان، تهران: انتشارات انجمن فرهنگ ایران باستان.
محمّدی ملایری، محمّد (1396) فرهنگ ایرانی پیش از اسلام و آثار آن در تمدّن اسلامی و ادبیات عربی، تهران: توس.
مختاری، محمّد (1384) انسان در شعر معاصر، تهران: توس.
موحد، ضیاء (1375) سعدی، تهران: طرح نو.
مینوی خرد ( 1354) ترجمۀ احمد تفضّلی، تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
نامۀ تنسر به گشنسب (1311) تصحیح مجتبی مینوی، تهران: مطبعۀ مجلس.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 14,248 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 7,487 |
||